rétturinn til heilsu

Ég skrifaði eftirfarandi pistil á Smuguna í gær, í tilefni þess að sjúkratryggingafrumvarpið varð að lögum.

***

Í dag skrifar Barack Obama, 44. forseti Bandaríkjanna, undir lög um sjúkratryggingar til handa hinum almenna Bandaríkjamanni. Því fer þó fjarri að um sé að ræða almannatryggingar eins og þær þekkjast á Íslandi, því enn verða einstaklingar að kaupa sér tryggingar á einkamarkaði. Eitt stærsta framfaraskrefið er að þeir sem ekki hafa haft aðgang að slíkum tryggingum á viðráðanlegu verði, um 32 milljónir manna, geta núna keypt sér tryggingar.

Í 25. grein mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna er tekið fram að allir eigi „rétt á lífskjörum sem nauðsynleg eru til verndar heilsu og vellíðan þeirra sjálfra og fjölskyldu þeirra.“ Þá er í inngangsorðum að stofnsáttmála Alþjóða heilbrigðisstofnunarinnar tekið fram að það séu grunnréttindi hverrar manneskju að njóta bestu mögulegu heilsu (um réttinn til heilsu má lesa hér). Flest vestræn ríki hafa litið á það sem skyldu sína að tryggja borgurum sínum þennan rétt, en það hefur flækst lengur fyrir Bandaríkjamönnum en flestum að koma slíku kerfi á. Tilraunir hafa verið gerðar til að setja á fót almannatryggingakerfi um árabil, að minnsta kosti frá því að Franklin D. Roosevelt lagði fram tillögu sína um endurnýjaða réttindaskrá fyrir Bandaríkin árið 1944. Þá var öldungadeildarþingmaðurinn Teddy Kennedy mikill baráttumaður fyrir almannatryggingum meðan hann sat á þingi. Þessar tilraunir hafa skilað takmörkuðum árangri, fyrir utan Medicare og Medicaid, sem tryggja aldraða og hina verst settu. Þetta er sérstaklega eftirtektarvert, þar sem Bandaríkin eru eitt ríkasta ríki í heimi. Í alþjóðasáttmálum er skýrt á um það kveðið að ekki einu sinni fátækustu ríki heims geti neitað því að tryggja borgurum sínum þennan rétt; þau verða að tryggja réttinn til heilsu að því marki sem þau hafa efni á. Þessu hafa Bandaríkin ekki staðið undir.

Breytingar

Fjöldamargir Bandaríkjamenn hafa sagst vera á móti frumvarpinu í könnunum. Hins vegar hafa ýmsar kannanir sýnt að þegar fólk er spurt um einstaka hluti sem breytast með lögunum, þá er það hlynnt breytingunum. Það virðist því þurfa að sannfæra fólk um gildi laganna og demókratar treysta á að þegar breytingar fara að verða á aðstæðum almennings muni þeir uppskera eins og þeir sáðu. Ýmis samtök og stofnanir hafa sett saman lista yfir tíu helstu atriðin sem almenningur ætti að vera upplýstur um varðandi frumvarpið, og hér eru nokkur dæmi.
Bannað verður að hafna fólki um tryggingu sem þegar hefur verið greint með sjúkdóm. Þetta hefur verið algeng orsök þess að fólk hefur verið ótryggt. Sums staðar er jafnvel leyfilegt að synja umsækjendum um tryggingu á grundvelli þess að það búi við ofbeldi í nánu sambandi, sem telst áhættusöm iðja.

Litlum fyrirtækjum og fólki sem vill kaupa sína eigin tryggingu verður gert kleyft að kaupa í „potti“ með fleirum í staðinn fyrir að reyna að fá afslátt fyrir fáa í einu. Lítil fyrritæki fá skattaafslátt fyrir að bjóða starfsmönnum upp á tryggingar. Niðurgreiðsla verður í boði fyrir fólk með takmörkuð fjárráð og miðað verður við fjórfalt fátæktarmark. Þak verður sett á greiðslur á hverju ári. Þeir sem ekki kaupa tryggingar verða sektaðir við skattframtal. Afleiðingarnar af þessu er að 32 milljónir manna, sem eru ótryggðar í dag, fengju sjúkratryggingar og 92% þeirra sem ekki fá tryggingar vegna aldurs verða þá tryggð. Fyrirtæki með fleiri en 50 starfsmenn verða skylduð til að bjóða upp á tryggingar. Litlar breytingar verða annars á tryggingum fyrir þá sem nú þegar njóta slíks aðgangs.

Aðrar umbætur á tryggingamarkaði fela í sér að bjóða verður upp á fyrirbyggjandi læknisskoðanir. Þá geta börn verið á tryggingu foreldra til 26 ára aldurs í stað þess að detta út af henni við útskrift úr háskóla. Ekki verður hægt að segja upp tryggingu eftir að fólk veikist eða takmarka hámarkssjúkrakostnað yfir ævina. Að lokum þurfa tryggingafyrirtæki að nota 80-85% af iðgjöldum í heilbrigðisþjónustu, en í dag geta þau tekið meira til sín í rekstur. Helstu breytingar fyrir eldri borgara, sem margir hverjir þurfa að eyða háum upphæðum í lyf, er að þeir fá endurgreiðslu á þeim kostnaði þar til tryggingarnar fara að greiða allan kostnað árið 2020.  Heildarkostnaður við frumvarpið eru 943 milljarðar bandaríkjadollara til tíu ára, sem fer aðallega í niðurgreiðslur til að fólk geti keypt sér tryggingar en lækkar væntanlega fjárlagahallann um 138 milljarða á sama tíma. Kostnaðurinn er einkum greiddur með gjaldlagningu á lyfjafyrirtæki og annan iðnað sem hagnast á auknu aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Bandaríkin eyða nú þegar 2,5 trilljónum dollara í heilbrigðiskerfið á ári hverju.
 
Sögulegur viðburður
Það er sögulegur viðburður að allur almenningur geti nú, og sé í raun skyldaður til að vera með sjúkratryggingar. Niðurstaðan lá síður en svo ljós fyrir og Obama frestaði ferð til Indónesíu um nokkra daga þegar fór að rofa til í málinu. Þannig gat hann aflað atkvæða fram á síðustu stund. En lögin voru dýru verði keypt og gera enga grundvallarbreytingu á heilbrigðiskerfi Bandaríkjanna. Ríkið veitir ekki tryggingar eins og vonir stóðu upphaflega til. Eftir árs umræðu á þingi stóðu demókratar frammi fyrir því að færi frumvarpið til atkvæðagreiðslu í öldungadeildinni væri hægt að fella það á málþófi. Því þurfti fulltrúadeildin að afgreiða frumvarp öldungadeildarinnar óbreytt. Það færi síðan til Obama og eftir undirritun verður unnið úr „smáatriðunum“.

219 þingmenn demókrata í fulltrúadeildinni studdu frumvarpið. Þegar atkvæðagreiðslan fór fram var hægt að kaupa frumvarpið sem minjagrip, litlar 2407 blaðsíður í tveimur bindum á stærð við símaskrá. Nancy Pelosi, forseti fulltrúadeildarinnar, er sögð hafa áritað nokkurn fjölda eintaka en talið er að enginn þingmaður hafi lagt sig jafn mikið fram um að koma frumvarpinu í gegn eins og hún. En um leið heyrðist sönglað „Kill the Bill“ fyrir utan þinghúsið, þar sem tepokahreyfing repúblikana var með mótmæli. Enginn repúblikani studdi frumvarpið og þeir hóta því að fella lögin úr gildi nái þeir meirihluta í þinginu í kosningunum í haust.

219-212, svona líta breytingar út

Fulltrúadeild bandaríska þingsins samþykkti heilbrigðistryggingafrumvarpið í nótt, með 219 atkvæðum gegn 212. Enginn repúblikani studdi frumvarpið, 34 demókratar greiddu atkvæði gegn því, en 216 atkvæði þurfti til að koma því í gegn.

Það var greinilega hiti í fólki í nótt. Hér má sjá uppþot í salnum þegar Bart Stupak var kallaður barnamorðingi:


Obama er eðlilega kátur með niðurstöðuna, hér er ávarp hans að atkvæðagreiðslunni lokinni. Hann segir að svona líti breytingar út.


Og svona til að rifja upp hversu lengi þetta hefur verið í gangi, Teddy Kennedy um mikilvægi almannatrygginga, árið 1978. Þetta var eitt helsta baráttumál hans og margir vilja meina að ef hans hefði notið við, þá væru lögin meira afgerandi í dag. Einkum er talið ólíklegra að þingið hefði heykst á því að leyfa ríkinu að bjóða upp á tryggingar (public option).

sjúkratryggingar í BNA

Þetta er skrifað um miðnætti, aðfaranótt 22. mars. Það lítur allt út fyrir að í nótt samþykki Bandaríkjaþing sjúkratryggingafrumvarp, sem bætir verulega aðstæður almennings. Þetta frumvarp bætir aðgang fjölmargra að sjúkratryggingum, en er fjarri því að vera draumaniðurstaða þeirra sem hafa barist fyrir almannatryggingakerfi. Hér er einfaldur listi yfir tíu atriði sem breytast gangi frumvarpið í gegn í kvöld.

Reiknað er með atkvæðagreiðslu um tíuleytið á austurstrandartíma (tvö í nótt hérna heima). Reiknað er með yfirlýsingu frá Obama, sem frestaði ferð til Indónesíu í síðustu viku til að ganga frá málinu. Hann er sagður hafa hringt um 90 símtöl í vikunni til að klára málið.

Eitt af því sem Obama gerði til að tryggja að frumvarpið færi í gegn var að lofa að gefa út tilskipun (executive order) sem ítrekaði bann við notun alríkisfjár til niðurgreiðslu á fóstureyðingum. Þetta fékk Stupak (sjá Stupak Amendment) og fleiri til að lofa því að styðja frumvarpið. Sem betur fer virðist Obama ekki ætla að gefa út yfirlýsingu sem myndi einnig banna einkafyrirtækjum að greiða kostnað við fóstureyðingar, sbr. yfirlýsingu Planned Parenthood.

Margir vinir mínir í Bandaríkjunum bíða eftir atkvæðagreiðslunni með öndina í hálsinum. Einn gekk svo langt að birta númer Lorettu Sanchez, demókrata í fulltrúadeildinni, á Facebook í dag, með hvatningu til vina sinna að hringja í hana og hvetja til að styðja frumvarpið. Flestir eru ósáttir við frumvarpið eins og það lítur út, en telja að í því felist verulegar framfarir og að það bjóði upp á möguleika fyrir frekari breytingar. Repúblikanarnir, hins vegar, virðast sannfærðir um að vinni þeir ekki í dag, þá verði sigurinn þeirra í kosningunum í nóvember.

====
Ég var viðstödd atkvæðagreiðslu í öldungadeildinni nú í vikunni. Það var ansi mögnuð upplifun. Það var verið að setja á fót rannsóknanefnd til að rannsaka brot dómara og mögulega brottvikningu úr embætti. Hefði svo miklu frekar viljað upplifa þetta samt!

Obama að ári liðnu

 Á morgun verður ár liðið frá því Obama sór embættiseið sem 44. forseti Bandaríkjanna. Í dag verður kosið um eftirmann Teddy Kennedys og miðað við kannanir í gærkvöld, þá stefnir allt í að repúblikani nái sætinu. Þetta á víst að vera jafn hræðilegt fyrir Obama eins og í millikosningunum fyrir áramót, þar sem velgengni repúblikana átti að endurspegla veikleika hans. Ég man nú ekki eftir neinum vísindum um svona aukakosningar, en ég efast um að þær hafi meira forspárgildi en millikosningarnar hafa - sem er mjög lítið. En það myndi sannarlega ekki líta vel út fyrir hann að missa þingmannssætið, og getur auðvitað haft áhrif á framgang stefnumála hans í þinginu (sérstaklega sjúkratryggingafrumvarpsins).

USA Today gerði könnun á áliti fólks á Obama. Það á eftir að birta nánar úr henni, en meira en helmingur Bandaríkjamanna er ánægður með frammistöðu hans í alþjóðamálum, minna en helmingur ánægður með hann í heilbrigðis- (36%) og efnahagsmálum (41%) (tölur frá Fox, sjá næsta tengil). Fólk er almennt ánægt með hann persónulega, ef svo má segja, telur hann skilja þarfir fólks og skilja vandamál almennings. Hann endar þó almennt í e-u miðjumoði, sem Fox News túlkar sem svo að ekkert samræmi sé milli athafna hans og orða. Í USA Today er gerð úttekt á innsetningarræðunni og stöðunni í dag. Fyrir ári voru 85% Bandaríkjamanna ósátt við stöðu mála þar í landi. Í dag eru 76% ósátt. Það er kannski einhver breyting, en varla þær sviptingar sem fólk vonaðist eftir.

Í Bandaríkjunum er afmælisdags Martins Luthers Kings minnst á þriðja mánudegi í janúar, sumsé í gær. Obama gerði mikið út á það í kosningabaráttu sinni hvernig framboð hans endurómaði baráttu Kings. Hér er pistill um það hvernig MLK myndi líta á Obama í dag. Að lokum er Time með ágæta úttekt á fyrsta ári Obama hér, þetta eru margar síður en lítill texti á hverri. Áhugavert að sjá þarna hvernig hann er talinn standa sig vel í ýmsum málum, einkum á alþjóðavettvangi sem er ekki alveg í takt við umræðuna í kringum Nóbelsverðlaunin, en verst í almannatengslum og ímyndarsköpun.

mele kalikimaka

Jólakveðja frá fæðingarstað Bandaríkjaforseta, þess hins sama og gefur landsmönnum sínum (vonandi) eitthvað bættar sjúkratryggingar í jólagjöf. Ég er enn sjóðandi pirruð út í fórnirnar sem þurfti að færa til að koma þeim í gegn, en þetta lag lyftir skapinu aðeins - og góðar minningar frá Hawaii bæta um betur. Myndi skella inn myndum ef þær væru ekki frá því fyrir daga stafrænna myndavéla.




Mele Kalikimaka me ka Hauʻoli Makahiki

aftur um Obama og fóstureyðingar

Obama hefur, sem betur fer, tjáð sig um að hann sé ósáttur við takmarkanir sem sjúkratryggingafrumvarpið í núverandi mynd setur á aðgengi kvenna að fóstureyðingum. Hann vill reyndar viðhalda núverandi ástandi - sem þó bannar notkun alríkisfjármagns í fóstureyðingar.

Umbæturnar eiga sumsé ekki að takmarka valkosti þeirra kvenna sem eru þegar með tryggingu. Fái tryggingarnar hins vegar niðurgreiðslu frá ríkinu, þá getur það komið í veg fyrir að þær fái fóstureyðingar greiddar. Flestir í lægri og millitekjuhópum munu fá niðurgreiðslur, þannig að einungis þær konur sem hafa efni á dýrum tryggingum geta reiknað með að fá niðurgreiðslurnar, ef þessi hringavitleysa heldur áfram. Og ef það tekst að setja upp opinbert sjúkratryggingabatterí, þá ætla repúblikanar ekki að gefa neitt eftir að það fái að kosta fóstureyðingar. Aftur... fátækari konur tapa.

Obama fórnar hagsmunum kvenna

Fulltrúadeild Bandaríkjaþings samþykkti í gær frumvarp Obama til nýs sjúkratryggingafyrirkomulags. Það nær reyndar ekki að dekka alla Bandaríkjamenn, eins og draumurinn var, en ætlað er að 96% þjóðarinnar geti fengið sjúkratryggingar nái frumvarpið að verða að lögum. Það er hins vegar enn óvíst, því nú þarf öldungadeildin að taka frumvarpið fyrir og deildirnar greinir á um ýmis útfærsluatriði - eins og til dæmis hver á að borga. Ágætis samantekt á CNN hér.

Fæstir hinna svokölluðu bláu hunda í demókrataflokknum greiddu atkvæði með frumvarpinu. Einn repúblikani greiddi atkvæði með því. Ekki beint þverpólitísk samstaða, þótt Pelosi hafi sagt: "Demókratar studdu frumvarpið. Repúblikani studdi frumvarpið. Það er þverpólitískt."

Repúblikanar og íhaldssamir demókratar - nokkurn veginn þeir sem greiddu atkvæði gegn frumvarpinu - komu breytingu á frumvarpinu í gegn áður en það var samþykkt. Bandaríkin munu ekki leggja fjármagn til fóstureyðinga (nema ef um er að ræða nauðgun eða  sifjaspell, eða ef líf móður er í hættu) ef frumvarpið verður að lögum í núverandi mynd. Áratugalöng barátta kvenna fyrir réttinum til að ráða yfir eigin líkama þarf enn að halda áfram. Það undir manninum sem sagðist ætla að breyta stjórnmálum svo um munaði.

frosið bros

Óborganlegar ljósmyndir af Barack Obama, skellt saman í stutt myndband. Er maðurinn vaxmynd?

Barack Obama's amazingly consistent smile from Eric Spiegelman on Vimeo.

Andrés Ingi vinur minn fær þakkir fyrir að finna þetta myndband.

Níu mest ógnvekjandi orðin

Ronald Reagan sagði e-n tímann, eins og ég hef minnst á áður, að níu mest ógnvekjandi orðin í enskri tungu væru "I'm from the government and I'm here to help", eða "ég er frá ríkisstjórninni og ég ætla að hjálpa til". Nú hafa gárungar í Bandaríkjunum uppfært þennan frasa, og segja að þessi níu orð séu enn meira ógnvekjandi: "I'm Joe Biden and I'm your acting President today", eða "ég er Joe Biden og er starfandi forseti í dag".

fréttamat

Ætlaði að "slappa af" yfir heimsfréttunum þegar ég kom heim í kvöld og kveikti á CNN. Þá er, að því er virðist, heill þáttur um umfjöllun CNN um minningarathöfnina um Michael Jackson. Er virkilega ekkert fréttnæmara að fjalla um? Það eru stríð, krísur, kjarnorkuvopnasamningar sem hægt væri að fjalla um, bara í dag. Syrgjum Michael Jackson, hirðum ekki um látna Afgani heitir þessi grein sem ég mæli með áður en fólk fer að horfa á minningarathöfnina (þó tónlistin hafi kannski verið góð). Og ef fólk er ekki í stuði fyrir "alvöru" fréttir, þá er a.m.k. hægt að gera grín að Söru Palin, sem telur að ef hún byggi í Hvíta húsinu, þá myndi lagadeildin þar verja sig gegn rógburði.

Sarah Palin snýr aftur

Magnaður fréttaflutningur af brotthvarfi Söru Palin úr ríkisstjóraembættinu í Alaska. Hún segist ekki vilja sitja út kjörtímabilið, af því hún ætli ekki að bjóða sig fram aftur og aðrir ríkisstjórar séu bara í skemmtiferðum þegar þeir hafa ákveðið að segja af sér. Virðist sumsé ekki treysta sér til að hegða sér eins og hún telur rétt. Bandaríska pressan er morandi í fréttum af þessu, þó svo það sé róleg fréttahelgi, enda er þjóðhátíðardagur Bandaríkjanna í dag og löng helgi þar. Spurningin er þó kannski helst hvort hún sé að hætta eða snúa aftur í landsmálapólitíkina, þar sem hún átti stutta en litríka viðkomu sl. haust.

Kenningarnar um ástæðurnar eru fjölmargar, hér eru 14 tilgreindar. Það virðist vissulega svolítið sérstakt að sleppa embættinu núna ef hún ætlar að bjóða sig fram til forseta, en það gæti þó virkað betur að vera ekki bundin við Alaska í framboðinu. Hún segist ekki vera að hörfa, heldur sækja fram í aðra átt (og fór á sinn einstaka hátt rangt með það í hvern hún væri að vitna).

Ákvörðunin um að hætta í ríkisstjórastöðunni kemur í kjölfarið á harkalegri grein í Vanity Fair, sem má lesa hér. Bill Kristol, einn fárra sem studdi Palin allan tímann sem hún var í framboði til varaforseta, telur að 18 mánuðir í embætti ríkisstjóra dugi ekki til að sannfæra þjóðina um að hún ráði við forsetastarfið. Með því að sleppa embættinu og kynna sig betur gæti hún komist lengra. Þótt yfirlýsing í gær hafi hljómað eins og hún væri að hætta í stjórnmálum, þá fékk hún stuðning frá börnunum sínum við ákvörðunina með því að spyrja þau hvort þau vildu að hún berðist fyrir framtíð allra barna, utan skrifstofu ríkisstjórans. Svörin voru fjögur "yeah" og eitt "hell, yeah".

Það virðist enginn geta áttað sig á því hvernig hún hugsar. Með feitan bókarsamning upp á vasann er einn ólíklegra að hún veiti mörg viðtöl á næstunni. Það eina sem virðist vera ljóst er að hún hættir ekki að koma á óvart. Meira um Palin má lesa á The Atlantic og Time.

A til B, Al Azhar til Buchenwald

Mikið hefur verið fjallað um ræðu Baracks Obama í Kaíró í morgun og áherslan einkum verið á það hversu miklu máli skipti að forseti Bandaríkjanna haldi lykilræðu í einni af stórborgum íslamskrar menningar. Reyndar hafa einhverjir dregið í efa að þetta sé rétti vettvangurinn, því bæði eru Arabalöndin orðin heimkyni töluverðs minnihluta múslima í heiminum, og Kaíró sérstaklega hætt að vera sú valdamiðstöð sem borgin var upp úr miðri síðustu öld. Obama lagði áherslu á sjö atriði í ræðu sinni, baráttu gegn ofstæki og ofbeldi, málefni Palestínu og Ísraels, kjarnorkuvopn, lýðræði, trúfrelsi, kvenréttindi, og að lokum þróun og efnahagsleg tækifæri.

Nokkur þessara áhersluatriða vekja sérstakar spurningar um staðarvalið. Egyptaland er fjarri því að vera umburðarlynt lýðræðisríki. Þegar svínaflensan greindist gripu stjórnvöld tækifærið og létu (eða reyndu að láta) slátra öllum svínum í landinu, en kristnir bændur rækta þau. Trúfrelsi sumsé í orði, en kannski ekki alveg í framkvæmd. Þá voru 200 erlendir nemendur í Al Azhar háskólanum handteknir og haldið án dóms og laga fyrir komu Obama. Ekki beint lýðræðislegt. Pólitískt islam er ekki ráðandi, en í nágrannaríkjum eru konur myrtar fyrir að vera nauðgað. Egypsk stjórnvöld skipta sér ekki af og þar deyja stúlkur af völdum afskurðar. Réttindi kvenna ekki í hávegum höfð. Ræðan er þó merk fyrir ýmissa hluta sakir. Í henni byggir Obama á ræðu sem hann hélt í Ankara fyrr á árinu, þar sem hann talaði um nauðsyn þess að Bandaríkjamenn sýndu múslimum virðingu, eitthvað sem mikið skorti upp á í valdatíð George W. Bush.

Það skorti ekki á fagurgalann og ég trúi því að orð séu til alls fyrst. Margt af því sem kom fram í ræðunni er þó frekar ólíklegt að verði á næstunni. Obama fetar einstigi þar sem hann reynir að tryggja það að ganga ekki svo langt að neinn móðgist. Þá er oft betur heima setið en af stað farið. Þegar hann fjallaði um réttindi kvenna lagði hann áherslu á að bandarísk stjórnvöld verðu rétt múslimskra kvenna til að ganga með hijab, en að auðvitað ættu þær að hafa rétt til að mennta sig samt. Engin ríkisstjórn getur þvingað lýðræði upp á aðra, segir hann þegar hann ræðir um Írak og lýðræði. En í lokaorðunum talar hann, eins og í byrjun, um sameiginlega ábyrgð okkar á því að gera heiminn að betri stað. Það er stórt skref fram á við í samskiptum bandarískra stjórnvalda og annarra ríkja.

Eitt mikilvægasta skrefið í að axla þá ábyrgð er að hafna áframhaldandi hersetu Ísraels í Palestínu. Á morgun verða liðin 42 ár frá því að sex daga stríðið milli Ísraels og nágrannaríkja þess hófst, en það stríð leiddi til hernáms á Palestínu sem enn varir og hefur valdið þjáningum og togstreitu alla tíð síðan. Ísrael lét Sínaí-skagann eftir til Egypta í Camp David samningunum, en hefur að öðru leyti haldið þeim. Fyrrum utanríkisráðherra Ísraels, Abba Eban, kallaði landamærin þar á undan Auschwitz-landamæri, og átti þá við að þau þýddu ekkert nema endalok ríksins. En draumurinn um stór-Ísrael er botnlangi. Múslimum fjölgar hraðar en gyðingum innan landamæra Ísraels og ef Palestína fær ekki sjálfstæði getur Ísrael ekki þóst vera gyðinglegt lýðræðisríki. Það voru einhverjar vísbendingar í ræðunni um að Bandaríkin myndu nú veita Ísraelum aðhald, frekar en að leyfa þeim að gera það sem þeim sýnist. Obama fer á morgun til Buchenwald, þar sem hann minnist gyðinga sem létu lífið í helför nasista. Það gæti verið hugsað til að tryggja að Ísraelum finnist þeir ekki vanræktir eftir þessa áherslu á múslimaríkin og jafna út tiltölulega skýrar orðsendingar í ræðunni.

Ræðu Obama í heild sinni má sjá hér.

bjargvættur boltans

Tilnefning Obama á Soniu Sotomayor til hæstaréttar Bandaríkjanna er athyglisverð fyrir margra hluta sakir. Hún yrði einungis þriðja konan til að gegna embætti hæstaréttardómara þar í landi og fyrsti dómarinn af latneskum uppruna. Hún er oft borin saman við Obama sjálfan, þar sem hún kemur úr litlum efnum en sótti sér menntun á skólastyrkjum í einhverja bestu skóla Bandaríkjanna. NY Times hefur birt nokkrar áhugaverðar greinar um hana og hvernig hún varð fyrir valinu sem fyrsti kandídat Obama til Hæstaréttar. Hér er fjallað um það hvernig var tryggt að engu yrði lekið út úr Hvíta húsinu sem mætti túlka sem sundrungu um tilnefninguna. Það var greinilega verið að leita að manneskju með ákveðinn prófíl í stöðuna og það var byrjað að leita áður en Souter tilkynnti að hann myndi segja af sér. Aldur, reynsla, sjálfstæði, sjálfstraust og margbreytileiki voru lykilbreytur - og margbreytileiki þýðir að kyn og kynþáttur skiptu miklu máli.

Mér finnst Sotomayor þrælskemmtilegur kandídat í Hæstarétt. Hún var skipuð dómari í NY af George Bush eldri, þótt ábendingin hafi komið frá demókrata, og varð fyrsti dómarinn af latneskum uppruna í ríkinu. Árið 1995 lauk hún hafnaboltaverkfallinu í Bandaríkjunum með úrskurði sínum, leikmönnum í vil, og var eftir það kölluð bjargvættur boltans. Hún dæmt í nokkrum áhugaverðum málum er varða trúfrelsi en hefur sjaldan tekið á málum sem gjarnan koma í veg fyrir staðfestingu dómara og varða gjarnan fóstureyðingar. Hún hefur talað um að hún hljóti að dæma öðruvísi en flestir dómarar, þar sem hennar reynsluheimur er mótaður bæði af kyni hennar og kynþætti. Hún hefur líka sagst upplifa það að tilheyra ekki að fullu heiminum sem hún býr í, enda er hún dæmi um manneskju sem upplifir tvöfalda mismunun vegna einkenna sinna.

Hægrimenn ku vaða uppi í heilagri vandlætingu vegna tilnefningarinnar. Þeir kalla hana kynþáttahatara (Latina woman racist frá Newt Gingrich er í uppáhaldi hjá mér) og draga gáfnafar hennar í efa (Karl Rove segir að fullt af heimsku fólki hafi farið í góða skóla, en hefur áður sagt að George W. Bush hljóti að vera klár af því hann gekk í svo góða skóla). Jeffrey Rosen ræddi við fjölda fólks um Sotomayor og segir í lokin að þótt hann hafi ekki lesið dómana hennar telji hann hana ekki hæfa. Bob Herbert hins vegar bendir á hversu mikilvægt sé að binda endi á þá útilokun minnihlutahópa sem hefur einkennt hæstarétt Bandaríkjanna. Ef fólk á borð við Sotomayor er ekki hæft til að gera það, þá geta fáir uppfyllt kröfurnar.

Mér finnst reyndar svolítið skondin "tilviljun" að Sotomayor sé barnlaus, en fyrstu tvær konurnar sem Clinton vildi fá í embætti dómsmálaráðherra* fengu ekki staðfestingu þar sem þær höfðu greitt barnapíum laun án þess að greiða af þeim skatta. Konur í toppstöðum hjá honum voru því oftast annað hvort með fullorðin börn eða barnlausar. Enn hefur karlmaður ekki lent í þeim vanda.

*Leiðrétt eftir ábendingu frá Ármanni, hafði upphaflega skrifað hæstaréttardómara.

fyrstu 100 dagarnir

Ég var að birta pistil á Smugunni um nokkra áfanga á fyrstu 100 dögum Obama í forsetastóli. Skemmtilegt að velta fyrir sér hliðstæðunum, að þótt allt sé í kaldakolum, þá telja 48% Bandaríkjamanna landið vera á réttri leið, og það er í fyrsta sinn í fimm ár sem þeir eru fleiri en þeir sem telja landið ekki vera á réttri leið (44%). Mætti kannski ætla að þarna séu svipaðar ástæður að baki og valda því að minnihlutastjórn fékk meirihluta atkvæða í kosningunum hér um helgina, þrátt fyrir að hafa staði frammi fyrir óleysanlegum verkefnum fyrir þremur mánuðum.

forystuleysi

Það er ekki bara á Íslandi sem trúverðuga forystu skortir í stjórnmálaflokkum. Repúblikanaflokkurinn í Bandaríkjunum hefur verið í sárum frá því í haust, þegar John McCain tapaði fyrir Barack Obama í forsetakosningunum. Enginn augljós leiðtogi hefur komið fram á sjónarsviðið og flokkurinn er farinn að finna all verulega fyrir því. Fjöldi stjórnmálamanna hefur þegar hafið grunnvinnu að framboði til forseta árið 2012. Einn þeirra er Tim Pawlenty, ríkisstjóri í Minnesota. Hann réðst í síðustu viku á áætlanir Obama um endurreisn efnahagsins. Sumir vilja meina að Mitt Romney eigi enn möguleika, en bæði Sarah Palin og Bobby Jindal eru enn á sama lista. Talking Points Memo er þó að mínu mati með líklegustu niðurstöðuna. Þar segir að sá frambjóðandi sem ætlar að eiga möguleika á að sigra Obama þurfi að vera vinsæll, jarðbundinn, rólegur í kappræðum, ekki hrokafullur og ætti jafnvel að hafa stutt Obama-stjórnina þegar það var ekki líklegt til vinsælda. Tveir stjórnmálamenn í dag uppfylli þessar kröfur, og það eru Arnold Schwarzenegger, ríkisstjóri í Kaliforníu, og Charlie Crist, ríkisstjóri í Flórída. Schwarzenegger er ekki kjörgengur til forseta, svo líklegur frambjóðandi repúblikana er sennilega Charlie Crist. Árangur Obama í efnahagsmálum á svo eftir að hafa úrslitaáhrif á það hvort hann nái endurkjöri eða ekki. TPM gefur sér að kreppunni verði lokið og allt verði í lukkunnar velstandi árið 2011. Þá er líklegt að Obama vinni Crist auðveldlega.

Obama heldur Blackberryinu

Stóru málin eru greinilega komin á dagskrá í Hvíta húsinu. Obama tók slaginn við ráðgjafa sína og leyniþjónustuna, sem á að tryggja öryggi hans, og tókst að finna leið til þess að halda öðru Blackberryinu sínu virku eftir að hann sór forsetaeiðinn. Vaninn er sá að forsetar setja allar persónulegar eigur sínar í geymslu, þ.m.t. greiðslukort og gemsa. Obama var alltaf með tvö Blackberry í gangi og stólar á samskipti við fólk, aðra en nánustu ráðgjafa, í gegnum þau. Þannig telur hann sig geta fengið ábendingar um það hvort hann sé að gera mistök sem hans nánasta starfsfólk skynjar ekki, detta úr sambandi við almenning. Hann þarf samt að skipta um netfang og öll samskipti sem hann á í gegnum Blackberryið eru vistuð og geta orðið opinber gögn eftir að hann lætur af embætti. Talið er að hann verði með þessu fyrsti sitjandi forsetinn til að nota tölvupóst.

Hillary sver embættiseið, Kennedy dregur sig í hlé

Hillary Clinton hlaut yfirgnæfandi stuðning fyrrum félaga sinna í öldungadeildinni til að verða utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Hún sór embættiseiðinn kl. 17:29 í Washington og sagði strax af sér með því að senda samhljóða tilkynningar til Joe Biden varaforseta og David Paterson, ríkisstjóra í New York. Fastlega hafði verið reiknað með því að Caroline Kennedy myndi taka sæti hennar í öldungadeildinni, en hún er nú sögð hafa dregið sig í hlé. Arftaki Clintons verður væntanlega kynntur á laugardag, en það þýðir að Paterson þarf að vinna hratt í því að finna manneskju í stað Kennedy, sem var talin nokkuð örugg með starfið.

ástæðan fyrir því að Obama hikstaði

Það hafa ýmsir verið að tala um það í dag hversu skrýtið hafi verið að sjá Barack Obama, hinn þaulvana ræðumann, hiksta á þeim örstuttum texta sem embættiseiður forsetans er. Einhverja heyrði ég grínast með það að hann hefði greinilega ekki gott skammtímaminni.

Útskýringin er þó önnur. Texti embættiseiðsins er svohljóðandi: "I do solemnly swear (or affirm) that I will faithfully execute the office of President of the United States, and will to the best of my ability, preserve, protect and defend the Constitution of the United States." John Roberts, forseti Hæstaréttar, fer með eiðinn og Obama á að endurtaka hann. Roberts (sem Obama greiddi atkvæði gegn þegar hann var tilnefndur til Hæstaréttar) setti orðið "faithfully" á rangan stað í eiðnum. Mér sýnist Obama hafa byrjað á því að endurtaka næstum vélrænt það sem dómarinn sagði, en áttað sig síðan á því að eitthvað væri að, þó hann hafi kannski ekki vitað strax hvað það var. Dómarinn skaut þá orðinu "faithfully" inn á næstum réttan stað og Obama fór með eiðinn þannig - ekki alveg eins og stjórnarskráin segir til um, en hann er væntanlega samt lögmætur forseti!

Var að fá senda fréttaskýringu frá ABC sem virðist taka sama pólinn í hæðina og er með þetta orð fyrir orð.

UPPFÆRT: Hér er frétt um að Obama hafi farið aftur með embættiseiðinn. Ég hefði haldið að hann væri gildur, en ég er ekki forseti Hæstaréttar.

ætli Obama svitni í dag?

Ég hef verið önnum kafin við önnur skrif en á vefinn. Skrifaði samt pistil um Obama fyrir Smuguna í dag.


Í gær, og alltaf þriðja mánudag í janúar, var dagur Martins Luthers Kings haldinn hátíðlegur í Bandaríkjunum. Barack Obama kom við í athvarfi fyrir heimilislausa táninga í Brooklyn á leið sinni til Hvíta hússins. Forsetinn verðandi bretti upp skyrtuermarnar og málaði einn vegg í athvarfinu, fyrir táningana og myndavélarnar. Þegar starfsmaður í athvarfinu spurði hvort hann væri farinn að svitna, svaraði hann: „Ég svitna ekki.“

Gleðilegt ár og allt það.

skilnaðir bannaðir

Nú er undirskriftasöfnun í gangi í Kaliforníu til að fá bann við skilnuðum gagnkynheigðra hjóna á kjörseðilinn næst þegar verður kosið. Stórsniðugur útúrsnúningur, rökin eru þau sömu og var beitt til að berjast fyrir hinni illræmdu Proposition 8, sem leggur bann við hjónaböndum samkynhneigðra. Á síðunni segir m.a. að skilnaðir eyðileggi friðhelgi hjónabandsins og hin sterku, jákvæðu áhrif þess á samfélagið. Tillagan verji hagsmuni barna og fjölskyldna og það að skilnaðir séu leyfilegir eyðileggi hjónabandið eins og við þekkjum það og skaði samfélagið.

Protect Marriage, Protect Children, Prohibit Divorce - watch more funny videos