kalkúnaveisla

Kalkúnn er snæddur á mínu heimili í lok nóvember, þegar Þakkargjörðin er haldin hátíðleg. Besta hátíð ársins í mínum huga, enda hvorki tengd gjafa- og innkaupaæði né trúarstefnu. Í kjölfar nokkurn veginn reglulegra Þakkargjörðaboða frá því ég flutti til landsins fyrir sex árum hef ég öðlast nokkurn status í vinahópnum sem kalkúnameistari. Til að elda góðan kalkúnamálsverð þurfa ákveðnir hlutir að vera bornir fram með kalkúninum, en það eru fylling (stuffing), trönuberjasósa og sætar kartöflur. Annað meðlæti má gjarnan hafa með, t.d. eru rófustappa með engiferbökuðum perum og rósakáls- og skallottlauka "hash" skylda hjá mér.

Kalkúnn er greinilega vinsæll áramótamatur á Íslandi og eftir fjölda símtala, tölvupósta og sms-skilaboða síðustu daga hef ég ákveðið að skella uppskriftunum að þremur lykilatriðunum hér á vefinn og býð ykkur vel að njóta. Uppskriftirnar eru aðlagaðar af vefnum Epicurious.com svo þetta er eiginlega eins amerískt og hægt er að hafa það.

Trönuberjasósa (birtist hér að neðan í nóvember):

Innihald:

1,5 dl af appelsínusafa

300g af appelsínumarmelaði (Gamle Fabrik er langbest að mínu mati)

1 kanilstöng (brotin í tvennt)

1 (300g) poki trönuber, fersk eða frosin (þá látin þiðna)

Aðferð: 

Setjið safa, marmelaði og kanilstöng í pott og náið upp suðu. Skellið trönuberjunum út í og sjóðið þar til berin springa (hljómar eins og þau séu að poppa). Lækkið undir og látið malla í nokkrar mínútur (þar til bleiki liturinn verður ráðandi). Slökkvið undir og kælið í minnst þrjá tíma, helst yfir nótt. Má gera 2-3 dögum fyrir neyslu.

Sætar kartöflur:

6-7 stórar sætar kartöflur (um 2kg)

50g smjör (gjarnan ósaltað en ef það er ekki til þá bara minnka saltið)

50g púðursykur

50ml appelsínusafi

50g appelsínumarmelaði

1 matskeið rifið ferskt engifer

2tsk salt

Topping

200g (ca) hafrakex (1 pakki Haust Grahamskex)

150g smjör (við stofuhita) 

Aðferð

Hitið ofninn (200°) og stingið í kartöflurnar með gaffli. Setjið í eldfast mót og í heitan ofninn (gott að hafa ál- eða bökunarpappír undir) í ca 90 mínútur. Kartöflurnar eiga að verða mjög mjúkar. Látið kólna aðeins, skafið síðan kjötið úr hýðinu og blandið með smjöri, sykri, safa, marmelaði og engifer í stórri skál. Dreifið jafnt í eldfast mót.

Þetta má gera með dags fyrirvara og geyma í kæli.

Topping:

Setjið kexið í matvinnsluvél og malið fínt. Bætið smjörinu út í og blandið þar til þetta líkist piparkökudeigi. Vefjið í bökunarpappír og kælið í a.m.k. 2 tíma, jafnvel yfir nótt. Myljið á kartöflurnar rétt áður en þær fara í ofninn.

Hitið ofninn í 200°. Setjið kartöflurnar með mylsnunni ofan í í heitan ofninn og bakið í 25 mínútur.

Fylling:

4 meðalstórir laukar (rauðir og gulir, ca 400g)
400g beikon í bitum (má nota kurl)
3 sellerírif, skorin í ca 1cm þykkar sneiðar
1 tsk salt
1 tsk svartur pipar
3 hvítlauksrif, kramin
450g spínat, gróft saxað (ca 14 bollar) (má nota frosið spínat, jafnvel þægilegra, einn poki ætti að duga og láta þá þiðna og kreista aðeins vökvann úr)
1 súrdeigsbrauð, léttristað og skorið í bita (eða bara gott brauð sem er svolítið þétt í sér, en ekki með grófum kornum/fræjum)
2 bollar kasjúhnetur (300g), gróft saxaðar
125g smjör (gjarnan ósaltað)
2-4 bollar (6-1200ml) kjúklingasoð

Aðferð:
Saxið laukinn gróft

Steikið beikon við vægan hita þar til það er stökkt (ca 10 mínútur), látið renna af því á bréfþurrkum. Skiljið ca 75ml af fitunni eftir í pönnunni.

Setjið lauk, seller, salt og pipar í pönnuna, hækkið hitann aðeins, hrærið í meðan grænmetið mýkist, ca 5 mínútur. Bætið hvítlauk út í og steikið í aðra minútu. Setjið í stóra skál, bætið við spínati, brauði, kasjúhnetum, smjöri, 200ml af kjúklingasoði og beikoni. Blandið saman. Má láta standa yfir nótt ef vill.

Setjið gumsið í ofnfast mót. Hellið kjúklingasoði yfir svo það blotni vel. Bakið við 180°C í ca hálftíma (má bæta meira kjúklingasoði út í meðan bakast).

Kalkúnn:

Hver og einn verður að gera kalkúninn eftir sínu eigin höfði, en það er svakalega gott kalkúnakryddið frá Pottagöldrum. Einnig er mjög gott að búa til kryddsmjör og maka því undir skinnið á bringunni. Mér finnst nauðsynlegt að henda appelsínu, lauk, hvítlauk og lárviðarlaufi inn í hann líka en elda aldrei fyllinguna inni í fuglinum. Ef tíminn er knappur þá stytta steikingarpokar matseldina verulega og hjálpa við að halda safa í fuglinum, annars þarf að vera dugleg(ur) að ausa eða sprauta soði og smjöri í og yfir fuglinn. Soð í sósuna geri ég með því að steikja innyflin (allt nema lifrina), bæta við gulrót, lauk, sellerí, piparkornum og lárviðarlaufum og slatta af kjúklingasoði, sjóða niður úr 3l í 1l eða svo. Svo notar maður auðvitað soðið úr skúffunni með. Ef þið gerið soðið nógu snemma er um að gera að nota það á fyllinguna líka í staðinn fyrir kjúklingasoð.

Sjálf ætla ég að hafa lambalæri á gamlárskvöld. Gleðilegt nýtt ár.

Þakkargjörð

Í dag halda Bandaríkjamenn upp á Þakkargjörðarhátíðina. Þetta er alamerískur siður, þótt hann sé ekki óumdeildur. Evrópskir landnemar í Bandaríkjunum eru sagðir hafa átt að fagna góðri uppskeru með því að bjóða innfæddum að fagna með sér. Sennilega goðsögn eins og flestir aðrir siðir. En mér þykir vænt um þennan hátíðisdag og held hann sjálf hátíðlegan á hverju ári - en ekki endilega á fjórða fimmtudegi í nóvember, eins og Roosevelt ákvað að skyldi gera (það var gert í kreppu til að lengja verslunartímabilið fyrir jólin, fram að því var Þakkargjörðin haldin hátíðleg síðasta fimmtudag í nóvember).

Nú er mikið verið að auglýsa þakkargjörðarkalkúna og ég veit um nokkra vinnustaði þar sem boðið var upp á þakkargjörðarmat í hádeginu í dag. Maturinn skiptir vissulega máli*, en það sem ég held upp á við þennan dag er að hann minnir mann á að þakka - upphátt - fyrir eitthvað sem er gott í lífinu. Það er ágætis upprifjun stundum, sérstaklega þegar lítið er um jákvæðar fréttir í kringum mann.

Í dag fékk ég póst frá ritstjóra verkefnis sem ég tek þátt í. Sú hefur verið bundin við hjólastól í fjöldamörg ár, en þakkar fyrir viðvarandi heilsu og tækifærið til að vinna með okkur í rannsóknateyminu. Dóttir vinar míns, tveggja ára gömul, þakkaði fyrir afa sinn og ömmu - og mjólk. Ég þakkaði sl. helgi fyrir mótlætið, sem annars vegar minnir mann á það hvað maður hefur það nú gott almennt, og hins vegar hjálpar manni að muna hvað það er sem maður virkilega vill. Fyrir hvað þakkar þú?

===========

* Ef þú ætlar að elda kalkún upp á ameríska mátann, þá er algjör skylda að hafa trönuberjasósu með. Einföld og góð leið til að búa hana til er að setja 1,5 dl af appelsínusafa, 300g af appelsínumarmelaði og kanilstöng (brotna í tvennt) í pott og ná upp suðu. Skella svo einum poka af ferskum trönuberjum út í og sjóða þar til berin springa (hljómar eins og þau séu að poppa). Lækka undir og láta malla í nokkrar mínútur (þar til bleiki liturinn verður ráðandi). Slökkva undir og kæla í minnst þrjá tíma, helst yfir nótt. Þetta má gera 2-3 dögum fyrir kalkúnaátið.

tilbreyting

Ég hef, eins og eflaust flestir landsmenn, varla hugsað um annað en Icesave og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn upp á síðkastið. Framtíð þjóðarinnar, efnahagsmál og annað léttmeti hefur átt mig hug minn allan. Þess vegna var ótrúlega velkomin tilbreyting að detta ofan í Matarklúbb Hrefnu Rósu Sætran á Skjá einum fyrr í kvöld. Ég hef verið hrifin af matseldinni hennar lengi, en hún er greinilega jafn sjarmerandi og maturinn hennar. Létt spjall og girnilegir réttir dreifðu huganum og kveiktu fullt af hugmyndum fyrir matarboð, sem ég hef alltaf gaman af að halda. Ekki að ég telji að við höfum gott af því að stinga hausnum algjörlega í sandinn, en það er ágætt að dreifa huganum aðeins. Hlakka til að sjá meira af þessu!