vinstri konur og persónukjör

Þór Saari gerði athugasemd við góða grein á Smugunni í dag, þar sem hann kenndi vinstri konum um það að persónukjör væri enn ekki orðið að veruleika. Ég hef nú ekki þau áhrif að ég geti komið í veg fyrir að frumvörp verði að lögum, en ég gengst stolt við því að vera vinstrisinnuð kona sem er á móti því að persónukjörsfrumvörp eins og þau sem nú liggja fyrir þingi fari í gegn.

Hér er grein sem ég skrifaði í DV sl. haust um málið. Ég birti hana áður á blogginu hér.

=======================

Lýðræðisumbætur eða lýðskrum?

Ein helsta krafa búsáhaldabyltingarinnar var um breytingar á fyrirkomulagi kosninga. Þar bar hæst ósk um persónukjör, þar sem áhrif einstaklinga á það hverjir kæmust á þing yrðu meiri en í hefðbundnum hlutfallskosningum lista. Nú hefur ríkisstjórnin lagt fram frumvarp sem virðist gera meira til að viðhalda valdi flokkanna en flytja vald til fólksins. Að auki vinnur frumvarpið gegn stefnu stjórnarflokkanna í jafnréttismálum.

Samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs tekur fram að lagt verði fram frumvarp um persónukjör og nefnir sérstaklega komandi sveitarstjórnarkosningar. Í greinargerð með frumvarpi um breytingar á kosningum segir: „Persónukjör er það kallað þegar kjósendur geta valið milli einstakra frambjóðenda í almennum kosningum án þess að flytja atkvæði sitt í heild frá einum flokki til annars.“ Í frumvarpinu kemur hins vegar fram að kjósendur fái að kjósa lista og raða einstaklingum á efsta hluta þess lista. Þetta kann að vera útgáfa af persónukjöri, en þetta er ekki persónukjör samkvæmt þeirri skilgreiningu sem frumvarpið leggur fram. Þetta svarar varla þeirri kröfu um breytingar sem sett var fram í búsáhaldabyltingunni.

Völd fólks eða flokka

Aðaláhersla á breytingar á kosningafyrirkomulaginu vörðuðu sveitarstjórnarkosningar. Eftir að ekki náðist að setja persónukjör inn í alþingiskosningar í vor var rætt um að gera tilraun með persónukjör þar og reyna svo að læra af þeirri reynslu áður en lengra væri haldið. Svo átti líka að setja á fót stjórnlagaþing sem endurskoðaði kosningafyrirkomulagið frá grunni. Nú liggur hins vegar fyrir þingi frumvarp um breytingar á lögum um kosningar til bæði þings og sveitarstjórna. Í staðinn fyrir að læra af reynslunni ætlum við að setja reglur núna, sem gæti þurft að breyta strax aftur. Allt þetta til að koma í gegn kosningafyrirkomulagi sem tekur völdin frá flokkunum. Í staðinn fyrir að stjórnlagaþing, þar sem flokkarnir eru ólíklegri til að eiga sæti, setji reglur um kosningar á Alþingi sjálft að setja þær. Tekur þetta völdin frá flokkunum? Þeir áttu allir fulltrúa í nefndinni sem samdi frumvarpið.

Fjölbreytileiki og femínismi

Fjölbreytileikinn er það sem víkur þegar „persónukjöri“ eins og það birtist í þessu frumvarpi er beitt. Ríkisstjórnarflokkarnir eru báðir með sterka femíníska sýn á samfélagið. Þessi ríkisstjórn sem nú situr hefur lýst sig fylgjandi jafnrétti kvenna og karla og vill leggja ýmislegt á sig til að koma því á. Flokkarnir hafa báðir beitt forgangsreglum til að tryggja aukinn hlut kvenna á þingi. Það hefur skilað því, að með vinstri sveiflu í sl. kosningum fjölgaði konum það mikið að þær eru loksins yfir 40% þingmanna. Með því að færa prófkjörin inn í kjörklefann væri verið að svipta flokkana réttinum til að hafa áhrif á kynjahlutföll á listum. Ríkisstjórninni ber skylda til að tryggja kynjajafnrétti, ekki standa í vegi fyrir þeim flokkum sem hafa reynt að koma því á.

syndajátning í moldviðri

Ég játa það hér með að ég studdi Sóleyju Tómasdóttur í forvali VG í Reykjavík. Eins og ég sagði í færslu hér að neðan þá er hún vinkona mín og hún hefur komið mér ánægjulega á óvart sem stjórnmálamaður þrátt fyrir að ég hafi haft á henni mikla trú fyrir.

Síðastliðinn laugardag sat ég ásamt nokkrum öðrum stuðningsmönnum Sóleyjar og hringdi í fólk sem ég taldi líklegt til að kjósa hana. Ég hef gert þetta fyrir vini mína áður, bæði í VG og í öðrum flokkum, auk þess sem ég hef kosið í forvali og prófkjörum til að styðja fólk sem ég tel líklegt til góðra verka. Ég hef líka flutt utankjörstaðaratkvæði fyrir fólk milli landa og landshluta, allt til þess að tryggja að fólk komi skoðunum sínum og vilja á framfæri á lýðræðislegan hátt.

Forvalsreglur VG eru – eins og flestar slíkar reglur – misskýrar og þær má svo sannarlega bæta. Póstkosning með utankjörstaðaratkvæðum fer fram samhliða hefðbundinni utankjörstaðarkosningu og hægt var að koma slíkum atkvæðum til skila þar til kjörstaðir lokuðu. Þetta vissum við sem sátum þarna saman og höfðum fengið staðfest frá kjörnefnd að við mættum láta fólk fá seðla ef það kæmist ekki á kjörstað, en utankjörstaðaratkvæðaseðlar voru til á rafrænu formi. Atkvæðin væru þá fyllt út af viðkomandi, sett í umslag og lokað, og það umslag sett í annað umslag þar sem þurfti að skrifa nafn og kennitölu, sem yrði borin saman við kjörskrá og kjörsókn.

Eitt af símtölunum sem ég hringdi var í konu sem svo vill til að var í námskeiðum hjá mér fyrir 3-4 árum. Hún byrjaði að skrifa hjá mér MA ritgerð en ég hef ekki séð hana í ca ár. Við höfum rætt pólitík og ég veit að hún kýs gjarnan í forkosningum svo ég ákvað að hringja í hana og athuga hvort hún hefði komist á kjörstað. Ég sagði henni því að það væri hægt að koma til hennar kjörseðli ef hún kæmist ekki á kjörstað. Hún afþakkaði. Ég man ekki einu sinni hvort ég sagði henni að ég væri að hringja frá Sóleyju, og ég spurði hana sannarlega ekki að því hvern hún ætlaði að setja í fyrsta sætið á listanum.

Þetta tilboð er nú orðið að sögu um það að ég hafi gengið í hús og borið atkvæðaseðla á nemendur. Faðir þessa fyrrum nemanda ásakaði mig líka um að ætla að koma í veg fyrir leynilega atkvæðagreiðslu, sem ég skil ekki alveg því viðkomandi hefði auðvitað fyllt út kjörseðilinn og sett hann í tvö umslög, sem einhver (ekki ég, því ég var ekkert að skutlast) hefði farið með á kjörstað.

Ég neitaði að tjá mig við Fréttablaðið í gær þar sem úrskurður kjörnefndar var ekki kominn. Hann liggur nú fyrir (en ég hef verið á ferðalagi og ekki komist í tölvu fyrr en nú). Við, stuðningsmenn Sóleyjar og aðrir frambjóðendur sem fóru eins að, vorum að fara að reglum rétt eins og við töldum okkur vera að gera. Frambjóðandinn sem kærði þetta þekkir staðreyndir málsins. Þessi umræða er að mínu mati lítið annað en moldviðri til að draga úr því að ung kona, Sóley Tómasdóttir, alkunnur róttækur femínisti, hafi lagt miðaldra mann að velli í keppni um oddvitasætið í forvali ríkisstjórnarflokks. Slíkt á auðvitað ekki að líðast.

femínistar og karlabær

Listar í alls sex sveitarfélögum tóku á sig mynd í gær og nú eru fjórir stærstu flokkarnir komnir með fólk í efstu sæti í Reykjavík. Mér finnst mikið ánægjuefni að nú leiði tveir karlar og tvær konur lista í borginni. Sóley vinkona mín leiðir lista VG í Reykjavík. Hún og Þorleifur kepptu um fyrsta sætið - aðrir frambjóðendur stefndu ekki eingöngu á það sæti - en þau voru bæði varaborgarfulltrúar í upphafi kjörtímabils og höfðu hvorugt sóst eftir sæti þetta ofarlega á lista áður. Þau hafa bæði þroskast sem stjórnmálamenn á þessum tíma og eiga örugglega eftir að vinna vel saman. Þau voru líka nokkuð jöfn í forvalinu, Sóley vann 1. sætið með 44 atkvæða forskoti og hafði um 60 atkvæðum fleiri en Þorleifur í 2. sætið.

Það verður spennandi að sjá Sóleyju takast á við þetta verkefni. Hún er eflaust umdeildasti varaborgarfulltrúi fyrr og síðar, enda hefur hún verið í forystu femínískrar baráttu á Íslandi síðustu árin. Fólk sem heldur að femínismi sé það eina sem hún stendur fyrir á eftir að sjá annað í kosningabaráttunni. Persónulega hef ég verið aðdáandi Sóleyjar frá því ég kynntist henni og tel það forréttindi að eiga hana að vinkonu. Ég áttaði mig hins vegar á því í haust að ég hafði vanmetið hana sem stjórnmálamann. Ég er þess fullviss að margir eiga eftir að átta sig á því sama á næstu mánuðum.

Líf Magneudóttir var hástökkvarinn hjá VG, kom ný inn í flokksstarfið og var örugg í 3. sæti, á meðan "reynsluboltinn" Elín Sigurðardóttir lenti í 4. sæti. Elín er rétt um þrítugt en hefur gegnt fjölda trúnaðarstarfa innan flokksins. Þetta er enn sem komið er eini listinn þar sem þrjár konur eru í fjórum efstu sætunum, en karlar eru í 5. og 6. sæti.

Þetta er skemmtileg andstæða við það sem gerðist hjá Sjálfstæðisflokknum í Garðabæ, Álftanesi og Grindavík, þar sem varla er konur að sjá. Sjálfstæðisflokkurinn í Mosfellsbæ er ánægjuleg undantekning - sú sem sannar regluna, mætti segja - en þar eru þrjár konur í efstu fimm sætum. Ég á eiginlega ekki til orð yfir niðurstöðunum í Garðabæ - eða Karlabæ eins og hann var uppnefndur eftir prófkjörið 2006 - þar sem fjórir karlar taka aftur efstu sætin. Í kjölfar síðasta prófkjörs var konu kippt upp í 3. sætið, því flokkurinn virðist gera sér grein fyrir því að það þarf meira jafnvægi milli kynja - kjósendur hans hins vegar virðast ekki alltaf ná því. Og mikið skil ég vel að Ragný Guðjohnsen ætli ekki að punta listann hjá flokknum eftir þessar niðurstöður.

Á Akureyri tók líka femínisti 1. sætið hjá VG - Andrea vinkona mín sem ég kynntist þegar ég bjó fyrir norðan. Þar er hörkuklár og dugleg kona á ferð og ég óska Akureyringum til hamingju með að fá hana í bæjarmálin. Þar gætu konur leitt lista Sjálfstæðisflokks og VG eins og í Reykjavík, en Sigrún Björk, fyrrum bæjarstýra, býður sig fram í oddvitasæti hjá Sjálfstæðisflokknum og nýtur þess eins og Hanna Birna að hafa fengið að sanna sig í því hlutverki.

matarást á landinu

Eins og margir aðrir hef ég skoðun á virkjunum. Ég er afskaplega ánægð með það að nú þurfi að endurskoða virkjanaferli í neðri Þjórsá, sem skipulögð voru fyrir fjármagn frá Landsvirkjun. Viðbrögð þeirra sem vilja virkjanirnar koma mér ekkert á óvart; fólk sem styður orkufrekan iðnað vill fá orku til rekstrar á honum. En ég sé bara ekki að það sé eina leiðin til að skapa störf á Íslandi. Lítil og meðalstór fyrirtæki eru mér frekar að skapi, það kostar minna að stofna slík fyrirtæki og skaðinn er minni ef þau fara á hausinn (þetta er víst ægilega kvenlægt viðhorf, ég hef heyrt að í atvinnusköpunarsjóðum heyrist oft fuss þegar það kemur enn ein umsóknin frá konu sem vill "bara" skapa þrjú störf á einu ári - skiptir þá engu að það vill hún gera til að halda þeim um óforsjáanlega framtíð). Það, að reiða sig eingöngu - eða nær eingöngu á útflutningstekjur af einni afurð, áli - finnst mér algjört óráð.

En mér finnst alveg magnað að heyra þessa umræðu sem Davíð vinur minn benti mér á, að "umhverfisráðherra sé á móti framförum og orkunýtingu." Ég heyri einhvern veginn enduróminn af umræðunni um virkjun Gullfoss á fyrri hluta síðustu aldar, þar sem Sigríður í Brattholti stóð ein á móti "framfarasinnum". Hvar værum við í dag, ef henni hefði ekki heppnast ætlunarverk sitt? Hvað skapar Gullfoss, einn og sér, mikið af hreinum gjaldeyristekjum árlega? Ég leyfi mér að efast um að það sé umhverfisráðherra sem er á móti framförum. Hún bara sér framfarir ekki (eingöngu) í stóriðju - ekki frekar en Jónas frá Hriflu, sem sagði að sumir fossar væru "of góðir til að vera saurgaðir með verksmiðjum" (Unnur Birna Karlsdóttir, 2005: 246).

Okkur Íslendingum gengur gjarnan illa að læra af sögunni. Ég mæli þess vegna með góðri grein Unnar Birnu Karlsdóttur í Skírni, Gulls ígildi, um Gullfoss og breytilegar hugmyndir Íslendinga um hann. Hún fjallar um þingmanninn Bjarna frá Vogi, sem sagði á þingi á þrengingartímum árið 1919 að "landið væri ekki aðeins fagurt og frítt heldur auðugt á marga lund." Hann átti við fiskinn, landið, og orkuna og vísaði til þess að fögur náttúra dygði skammt til að brauðfæða landsmenn. Einhver sagði að hann hefði matarást á landinu. Við vitum í dag að það er ekki svo og sem betur fer eru valdhafar betur upplýstir en þingmennirnir árið 1919, sem töldu að "afl fossanna væri lykillinn að framförum og betri tíð á Íslandi" (Unnur Birna Karlsdóttir, 2005: 244-245). Gullfoss var ekki virkjaður og Ísland hvarf ekki í sjóinn. Orkan er góð, en hún er ekki allt.

aðgengi að fjölmiðlum

Ég birti eftirfarandi pistil í lok mars í fyrra og sé ástæðu til að endurbirta hann hér þar sem prófkjör og forvöl eru í uppsiglingu. Ég hvet fjölmiðlafólk til að íhuga að gera frambjóðendum jafn hátt undir höfði í umfjöllun, hvort heldur um poppaða eða pólitíska umfjöllun er að ræða. Ég er alveg sérstaklega ósammála þeirri hugsun sem Andrés félagi minn hér á Eyjublogginu setur fram um málið.

Við þetta vil ég bæta sérstökum áhyggjum mínum af aðgengi kvenframbjóðenda, þar sem reynslan sýnir að konur eru duglegri að taka viðtöl við konur. Nú er að verða ansi fátt um konur á fjölmiðlum.

ELDRI PISTILL:
Það var nokkuð um það rætt í liðinni viku að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu (ÖSE) ætlaði að senda hingað kosningaeftirlitsmenn til að fylgjast með kosningunum í lok apríl. Margir töldu þetta algjöra niðurlægingu fyrir íslenskt lýðræði og sýna að áætlaðar breytingar t.d. á kosningakerfinu væru til þess eins fallnar að veikja lýðræðið. Eftirlitið hlyti að sýna að við værum ekki að standa okkur. Reyndin er hins vegar sú að ÖSE, sem sinnti kosningaeftirliti aðallega í Austur-Evrópu eftir fall Berlínarmúrsins til að tryggja innleiðingu og uppbyggingu lýðræðis þar, hefur sífellt meira beint augum sínum í vestur til að skoða hvernig rótgróin lýðræðisríki eru að standa sig. Við höfum t.d. alltaf fengið hrós fyrir hversu vel þess er gætt að allir fái notið kosningaréttar síns; tryggt er t.d. að fangar og fólk sem dvelur á öðrum stofnunum geti kosið þrátt fyrir að komast ekki á kjörstað. Hafandi sjálf búið erlendis, þá veit ég hversu mikilvægt mér hefur þótt að geta komist á kjörstað þrátt fyrir að vera ekki á landinu þegar kosningar eiga sér stað.

Eitt helsta umræðuefni skýrslu ÖSE, sem unnin var eftir heimsókn fulltrúa stofnunarinnar til landsins í byrjun mars, er aðgangur að fjölmiðlum og jöfn og sanngjörn umfjöllun um ólík framboð (bls. 4 og 8, en sérstaklega liður F). Í sérkafla um fjölmiðla er tekið fram að lög um fjölmiðla taki ekki til umfjöllunar um kosningar, fyrir utan almenna reglu að líta skuli til lýðræðislegra reglna, virða tjáningarfrelsi og setja fram ólík sjónarmið. Þetta veiti ritstjórn þó umtalsvert frelsi. Fulltrúar fjölmiðla sögðu nefnd ÖSE að tilhneigingin væri annars vegar til að veita framboðum á þingi eða líklegum til að ná þingsætum meiri umfjöllun, og hins vegar að þó öllum frambjóðendum væri tryggð aðkoma í umræðum í útsendingu, þá væri ekki fylgst með þeim tíma sem hvert framboð fyrir sig fengi í útsendingu, hvort heldur í stjórnmálaþáttum eða fréttaumfjöllun (bls. 9).

Í ljósi þess að fjölmiðlaumfjöllun er eitt helsta áhyggjuefni ÖSE, finnst mér merkilegt að daginn sem prófkjör Sjálfstæðisflokksins fór fram voru tveir frambjóðendur í prófkjörinu viðmælendur í vinsælum íþróttaþætti. Að sama skapi þykir mér áhugavert að annar varaformannsframbjóðandi Samfylkingarinnar verði í spjallþætti á Skjá einum annað kvöld, helgina sem kjör nýrrar forystu í Samfylkingunni fer fram. Ef frambjóðendum er hyglt á þennan hátt í kringum forval og innanflokkskosningar, hvernig má þá búast við að aðgengi frambjóðenda að fjölmiðlum verði í kringum kosningarnar sjálfar? Í þessu samhengi má benda á að myndir með Arnold Schwarzenegger voru ekki sýndar á opnum rásum í Kaliforníu meðan hann var í framboði til ríkisstjóra. Framboð hans fór fram á þetta, en eldri dæmi sýndu að mótframbjóðendur gætu krafist jafnrar meðferðar (þ.e. sama tíma í útsendingu) og frambjóðandi sem birtist í mynd í afþreyingarefni.

Ég held það þurfi að setja reglur - eða a.m.k. að fjölmiðlar þurfi að gefa yfirlýsingu um það hvernig þeir tryggja jafnan aðgang framboða og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Þar til það gerist hvet ég umsjónarmenn þátta til að huga að því hvort þeir geti verið að gefa viðmælendum sínum ósanngjarnt forskot með því að bjóða þeim í þætti til sín.

nýja stjórnarskrá og stjórnlagaþing

Jæja, óvissunni um ákvörðun forseta hefur verið eytt. Ég hlakka til að ræða það við hvern einasta mann sem ég hitti hvað standi nákvæmlega í skjali nr. 29, og hvernig eigi að túlka samantekt af ECOFIN-fundinum. Er ábyrgðin til staðar eða ekki? Eru vextirnir ásættanlegir í ljósi stýrivaxta evrópska seðlabankans? Máttu innstæðueigendur í Icesave vita að þeir væru að taka áhættu og ættu því að taka skellinn sjálfir? Fyrst við erum að þessu, ættum við þá kannski að taka yfir reikningana á Mön og Guernsey, sem hvorki íslenska né breska ríkisstjórnin virðist ætla að axla ábyrgð á? Eða nei, það dettur engum í hug að við séum að gæta réttlætis, bara íslenskra hagsmuna.

En svona fyrst þetta er komið af stað, þá skora ég hér með á ríkisstjórn Íslands að sitja sem fastast, skipa stjórnarskrárnefnd sem fer af fullri alvöru yfir stjórnskipan landsins og vinnur að því að koma á stjórnlagaþingi, þar sem ákvarðanir um þjóðaratkvæðagreiðslur, kjördæmaskipan og framkvæmd forsetavalds verða teknar í framtíðinni. Það væri allavegana eitthvað sem við gætum öll hagnast á í framtíðinni.

ævisaga Vigdísar

Ég skrifaði dóm um bók Páls Valsson um Vigdísi Finnbogadóttur hér á Eyjuna. Mæli eindregið með bókinni.

persónukjör á Írlandi

Það er mikið lagt upp úr því í greinargerð með frumvörpum um persónukjör, sem nú liggja fyrir Alþingi, að verið sé að fara svokallaða "írska leið" í þeim. Undir þetta tekur Páll Baldvin Baldvinsson, í leiðara Fréttablaðsins í dag, þar sem hann segir að það fyrirkomulag sem lagt er til hér sé "reyndar þrautreynt á Írlandi".

Gott ef svo væri. Þá yrðu flestar mínar athugasemdir dauðar og ómerkar. Á Írlandi er nefnilega persónukjör. Þar er frambjóðendum ekki stillt upp eftir flokkslínum, heldur einfaldlega greint frá því á eftir nafni þeirra hvaða flokk þeir bjóða sig fram fyrir. Kjósendum er svo í sjálfvald sett hverja þeir kjósa. Þetta uppfyllir einmitt skilgreininguna á því sem greinargerðin með "persónukjörs"frumvörpunum kallar persónukjör. Að kjósendur geti "valið milli einstakra frambjóðenda í almennum kosningum án þess að flytja atkvæði sitt í heild frá einum flokki til annars."

Fyrir utan að vera alvöru persónukjörsfyrirkomulag, þá hefur fyrirkomulagið á Írlandi ekki unnið gegn fjölbreytileika eins og fyrirkomulagið á Finnlandi gerir. Finnska kosningakerfið er mun líkara því sem hér er verið að leggja fram. En í báðum þessum löndum hefur kosningaþátttaka verið undir 70% síðustu tíu árin (sjá Finnland og Írland). Ég myndi vilja skoða af hverju það er áður en lagt er upp með breytingar sem eiga að stuðla að lýðræði, því það er einmitt grundvallarþáttur í lýðræði að lýðurinn taki þátt í því.

Annað í pistil Páls Baldvins get ég alveg tekið undir. Lýðræði er alltaf í þróun og það á að vera það. Þetta frumvarp skilur völdin eftir í höndunum á flokkunum, miklu frekar en kjósendum. Það tekur ekki til endurskoðunar kjördæmaskiptingu, það hindrar aukinn fjölbreytileika þingmanna og það eykur völd flokkanna frekar en hitt. Þá eru engin rök færð fyrir því að sama fyrirkomulag eigi að nota við sveitarstjórnarkosningar og alþingiskosningar. Ég legg til að málið verði sett í hendurnar á stjórnlagaþingi. Þannig fá ekki íhaldsmenn allra flokka að hlutast til um að tryggja sín sæti í nýju kosningakerfi.

fáfræði er vald - um persónukjör

Umræða um argagalin frumvörp til persónukjörs er nú hafin á þingi. Lögð voru fram tvö nær samhljóða frumvörp á sama tíma í sumar, þar sem lagt er til að kosningalögum verði breytt fyrir næstu kosningar, sem verða haldnar eftir rúma sex mánuði. Ég skrifaði stuttan pistil um þetta í DV í síðustu viku. Hann er svo hljóðandi:

==============

Lýðræðisumbætur eða lýðskrum?

Ein helsta krafa búsáhaldabyltingarinnar var um breytingar á fyrirkomulagi kosninga. Þar bar hæst ósk um persónukjör, þar sem áhrif einstaklinga á það hverjir kæmust á þing yrðu meiri en í hefðbundnum hlutfallskosningum lista. Nú hefur ríkisstjórnin lagt fram frumvarp sem virðist gera meira til að viðhalda valdi flokkanna en flytja vald til fólksins. Að auki vinnur frumvarpið gegn stefnu stjórnarflokkanna í jafnréttismálum.

Samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs tekur fram að lagt verði fram frumvarp um persónukjör og nefnir sérstaklega komandi sveitarstjórnarkosningar. Í greinargerð með frumvarpi um breytingar á kosningum segir: „Persónukjör er það kallað þegar kjósendur geta valið milli einstakra frambjóðenda í almennum kosningum án þess að flytja atkvæði sitt í heild frá einum flokki til annars.“ Í frumvarpinu kemur hins vegar fram að kjósendur fái að kjósa lista og raða einstaklingum á efsta hluta þess lista. Þetta kann að vera útgáfa af persónukjöri, en þetta er ekki persónukjör samkvæmt þeirri skilgreiningu sem frumvarpið leggur fram. Þetta svarar varla þeirri kröfu um breytingar sem sett var fram í búsáhaldabyltingunni.

Völd fólks eða flokka

Aðaláhersla á breytingar á kosningafyrirkomulaginu vörðuðu sveitarstjórnarkosningar. Eftir að ekki náðist að setja persónukjör inn í alþingiskosningar í vor var rætt um að gera tilraun með persónukjör þar og reyna svo að læra af þeirri reynslu áður en lengra væri haldið. Svo átti líka að setja á fót stjórnlagaþing sem endurskoðaði kosningafyrirkomulagið frá grunni. Nú liggur hins vegar fyrir þingi frumvarp um breytingar á lögum um kosningar til bæði þings og sveitarstjórna. Í staðinn fyrir að læra af reynslunni ætlum við að setja reglur núna, sem gæti þurft að breyta strax aftur. Allt þetta til að koma í gegn kosningafyrirkomulagi sem tekur völdin frá flokkunum. Í staðinn fyrir að stjórnlagaþing, þar sem flokkarnir eru ólíklegri til að eiga sæti, setji reglur um kosningar á Alþingi sjálft að setja þær. Tekur þetta völdin frá flokkunum? Þeir áttu allir fulltrúa í nefndinni sem samdi frumvarpið.

Fjölbreytileiki og femínismi

Fjölbreytileikinn er það sem víkur þegar „persónukjöri“ eins og það birtist í þessu frumvarpi er beitt. Ríkisstjórnarflokkarnir eru báðir með sterka femíníska sýn á samfélagið. Þessi ríkisstjórn sem nú situr hefur lýst sig fylgjandi jafnrétti kvenna og karla og vill leggja ýmislegt á sig til að koma því á. Flokkarnir hafa báðir beitt forgangsreglum til að tryggja aukinn hlut kvenna á þingi. Það hefur skilað því, að með vinstri sveiflu í sl. kosningum fjölgaði konum það mikið að þær eru loksins yfir 40% þingmanna. Með því að færa prófkjörin inn í kjörklefann væri verið að svipta flokkana réttinum til að hafa áhrif á kynjahlutföll á listum. Ríkisstjórninni ber skylda til að tryggja kynjajafnrétti, ekki standa í vegi fyrir þeim flokkum sem hafa reynt að koma því á.

==============

Í 1984 sagði George Orwell að fáfræði væri vald. Með því meinti hann að á meðan þú trúir því sem þér er sagt, þá hefur ríkið vald til að réttlæta hvað sem það vill. Ríkið á kannski eftir að koma þessu í gegn, sama hvað mér finnst, en ég hefði a.m.k. ekki gefið góða einkunn í ritgerð sem skilgreinir persónukjör svona: „kjósendur geta valið milli einstakra frambjóðenda í almennum kosningum án þess að flytja atkvæði sitt í heild frá einum flokki til annars“ en leggur svo fram frumvarp á þessum grundvelli þar sem kjósendum er einmitt meinað að velja milli einstakra frambjóðenda ÁN þess að flytja atkvæði sitt í heild á milli flokka.

Ég er mjög hlynnt breytingum á kosningalögum. Þetta frumvarp hins vegar breytir engu til betri vegar.

hvorki gildishlaðin né afstæð

Ég sé að margir hafa hnotið um þau ummæli Björns Bjarnasonar, fyrrum dóms- og kirkjumálaráðherra, að hann telji orðið mannréttindi of gildishlaðið til að eiga heima í titli ráðuneytis. Ég hélt að fólk væri að grínast þegar ég heyrði þetta í dag. Margir muna skýrt eftir því þegar frú Vigdís Finnbogadóttir sneri aftur frá Kína eftir Kvennafund Sameinuðu þjóðanna, og gaf til kynna í viðtali að mannréttindi væru afstæð. Í dag er gjarnan talað um þetta sem blett á annars hnökralausum forsetaferli hennar.

Björn er reyndar ekki lengur í embætti, en mér finnst ótrúlegt að heyra að nokkur stjórnmálamaður (núverandi eða fyrrverandi) skuli í dag tala um mannréttindi sem gildishlaðið fyrirbæri. Mannréttindi eru skýrt og skilmerkilega skilgreind í alþjóðlegum og innlendum lögum og samningum. Í þeim felast einstaklingsbundin og samfélagsleg grundvallarréttindi. Þau skilgreina réttindi einstaklinga í samfélagi og vernd þeirra gegn ríkinu, réttinn til að til dæmis standa utan við ríkiskirkju, eins og þá sem enn er rekin hér á landi.

Það er ekkert gildishlaðið við þau - og ég hallast einnig að því að ekkert við þau sé afstætt, því eins og orðið gefur til kynna, þá er það mennska okkar sem skapar okkur þessi réttindi.

Í Gárum haustið 2007 fjölluðum við Edda Jónsdóttir um mannréttindamál. Einnig mæli ég með því að fólk lesi mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna (eða skemmtilega myndskreytta útgáfu hér)og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, sem eru ekki síður mikilvæg. Allt er þetta á íslensku, enda hefur Mannréttindaskrifstofa Íslands unnið frábært starf að mannréttindamálum á landinu, þrátt fyrir að dóms- og kirkjumálaráðuneytið hafi veitt henni lítinn stuðning.

Lokaorð dóms- og kirkjumálaráðherrans fyrrverandi vekja svo allt aðra spurningu. Skildi hann svo illa við ráðuneytið að innanríkisráðuneytið ætlaða þurfi að byggja á rústum þess?

...stein gef ég ykkur aldrei

Ég horfði auðvitað á eldhúsdagsumræður. Veit stundum ekki af hverju ég er að eltast við það að fylgjast með pólitíkinni, eins fyrirsjáanleg og hún gjarnan er. En það koma svona augnablik, af og til, þegar ég man af hverju þetta er heillandi fag. Margt var þó fyrirsjáanlegt í kvöld, og miðað við viðbrögðin á Facebook, þá eru flestir ánægðir með sitt fólk.

Ég hafði hinsvegar einsett mér að klára loksins Sjálfstætt fólk, sem ég var að lesa síðsumars (í fyrsta skipti í sennilega 20 ár) en lagði til hliðar þegar skólinn byrjaði. Mundi ekki nákvæmlega hvar ég var, og opnaði bókina þar sem draugurinn er að stúta ánum hans Bjarts, einni af annarri. Þessi dularfullu öfl, sem birtust um leið og frysti og murkuðu lífið úr þeim "á fáránlegasta hátt" fengu Bjart til að bjóða þeim að berjast við sig. Bjartur "skoraði á dularföfl tilverunnar öll í senn að sýna af sér manndáð og koma fram opinberlega, sagði að nú gætu þau ekki látið sér sæma að fela sig á bakvið tilveruna leingur". Hann bölvaði þeim þar til honum datt í hug að þau gætu nærst á bölvunum.

Bjartur greyið átti ekki margra kosta völ. "Átti hann að láta hulda krafta standa uppí hárinu á sér? Eða átti hann að fara til manna og leita ráða? Eða bölva í einrúmi og bíða þangað til verur úr öðrum heimi væru búnar að kála öllu fénu og brjóta bæinn"? Hann fer að grýttri gröf draugsins, sem hann grunar að standi fyrir ódæðisverkunum. Hann tekur lítinn stein og heldur á honum meðan hann skammast í draugnum. "Haldið þið áfram," segir hann, "en ég læt ekki kúga mig." Með því að henda steininum í leiðið væri Bjartur væntanlega að játa á sig hjátrú og einhverja uppgjöf þar með. Enda sakar hann drauginn um að halda að hann sé hræddur, af því hann heldur á steininum. "En stein gef ég ykkur aldrei". Enda var Bjartur sjálfstæður maður og þurfti ekki á öðrum að halda.

Það fraus nóttina sem Bjartur jós úr skálum reiði sinnar yfir draug sem hann neitaði að trúa á. Steininum kastaði hann, bara ekki í leiði draugsins. Það er ekki frá því að ég hafi séð einhverjar tengingar milli Bjarts og þeirra sem jusu úr skálum reiði sinnar yfir alþjóðakerfið í kvöld. Sérstaklega í ljósi þess að það fór að snjóa í kvöld.

mál að linni

Eftirfarandi grein eftir mig og Dóru Sif Tynes um Icesave birtist í Fréttablaðinu og Morgunblaðinu í dag.

Icesave - nú er mál að linni

Íslenska ríkið stendur frammi fyrir því að mörg hundruð milljarða skuldbinding falli á tryggingasjóð innistæðueigenda, án þess að innistæða sé fyrir skuldbindingunni. Til þess að sjóðurinn geti staðið undir skuldbindingum sínum þarf ríkið að afla honum fjár með því að ganga til samninga við lánveitendur. Dómstólar hafa ekki skorið úr um skyldur íslenska ríkisins til að ábyrgjast tryggingasjóðinn. Þó verður að líta svo á að skyldur ríkisins samkvæmt EES-rétti til að innleiða með fullnægjandi hætti tilskipun um innstæðutryggingar geri það að verkum að íslenska ríkið verður að standa á bak við tryggingasjóðinn. Ítrekaðar yfirlýsingar íslenskra stjórnvalda á alþjóðavettvangi ýta undir þessa túlkun. Einungis með því að standa við alþjóðlegar skuldbindingar ríkisins og gæta jafnræðis innistæðueigenda, óháð búsetu, má gera sér vonir um að Ísland fái þá aðstoð frá alþjóðastofnunum sem þarf til að fara að vinda ofan af afleiðingum hrunsins.

Takmörkun á greiðslubyrði stendur
Megininntak fyrirvara fyrir veitingu ríkisábyrgðar með lögum nr. 93/2009 er að tryggja að komi til þess að það reyni á ábyrgðina verði greiðslubyrði ríkissjóðs ekki svo þungbær að endurreisn fjármálakerfis og efnahagslífs verði stefnt í voða. Ekki reynir á ríkisábyrgð á láninu ef tryggingasjóður innstæðueigenda stendur í skilum. Ef eignir sjóðsins duga ekki til er það lykilatriði að greiðslubyrði ríkisins verði ekki hærri en sem nemur ákveðnu hlutfalli af vexti vergrar landsframleiðslu. Íslendingar hafa ekki ákvarðað einhliða hversu mikið þeir greiða á ári hverju. Þessi uppstilling gerir það að verkum að það er hagur kröfuhafa að íslenska ríkið nái sér hratt út úr kreppunni, ella verður tæplega um fulla endurgreiðslu á lánunum að ræða á tilskildum tíma.

Skilið milli lána og ábyrgðar
Mikilvægt er að skilja á milli lánasamninganna annars vegar og ríkisábyrgðarinnar hins vegar enda er ríkisábyrgð ekkert annað en trygging fyrir tilteknum skuldbindingum. Það er Breta og Hollendinga að meta hvort ábyrgð skv. lögum nr. 93/2009 veiti fullnægjandi tryggingar fyrir láninu og þá jafnframt hvort unnt sé að líta svo á að á gildistíma laganna sé um fullnægjandi tryggingu að ræða. Verði lánið ekki að fullu greitt 2024 hafa lánveitendur væntanlega heimild til þess að gjaldfella eftirstöðvar enda er þá skilmálum lánasamnings - þ.e. að ríkisábyrgð sé fyrir hendi - ekki fullnægt. Íslenski löggjafinn hefur jafnframt á þessum tíma möguleika á því að lengja gildistíma ábyrgðarinnar ef þörf krefur eða leggja fram aðrar tryggingar sem kröfuhafar geta samþykkt.

Skuldbinding til staðar þótt ábyrgð falli niður
Breskum og hollenskum stjórnvöldum er í lófa lagið að samþykkja þau skilyrði sem Alþingi hefur sett við veitingu ríkisábyrgðar. Skuldbindingin samkvæmt lánasamningunum er til staðar óháð gildistíma ábyrgðarinnar enda miða lánasamningarnir við að skuldin verði að fullu greidd innan þess tíma. Nauðsynlegt er að hafa í huga að sjóðurinn mun hafa tækifæri til að afla sér fjár á gildistíma ábyrgðarinnar. Það er ekki óeðlilegt að bresk og hollensk stjórnvöld séu ekki tilbúin til þess að fallast á það að íslenska ríkið geti einhliða lýst því yfir að eftirstöðvar lánanna, ef einhverjar verða, muni falla niður að 15 árum liðnum. Vandfundinn er væntanlega sá kröfuhafi sem veitir samþykki fyrir slíkri ráðstöfun enda hefur skuldari þá tæplega mikinn hvata til þess að reyna að standa skil á láninu á lánstíma.

Dómstólaleiðin
Svokölluð dómstólaleið er alltaf opin fyrir þá innstæðueigendur sem telja sig vera hlunnfarna. Rétturinn til að fara með mál fyrir dómstóla er grundvallarmannréttindi og m.a. tryggður af ákvæðum Mannréttindasáttmála Evrópu. Hvorki Bretar, Hollendingar né Íslendingar geta takmarkað þann rétt með samningum sín á milli. Réttarstaða flestra innstæðueigenda núna er sú að þeir hafa fengið greitt frá breska eða hollenska tryggingarsjóðnum og þar með framselt kröfur sínar til þeirra sjóða. Með því að ganga til samninga um hvernig endurgreiða eigi bresku og hollensku tryggingasjóðunum er því verið að koma í veg fyrir að afgreiðsla málsins dragist á langinn. Að auki vakna mun áleitnari spurningar með því að skjóta málinu til dómstóla, til dæmis um heimild íslenska ríkisins til að mismuna innstæðueigendum eftir búsetu. Komist dómstólar til að mynda að þeirri niðurstöðu að ríkinu hafi borið að tryggja allar innistæður að fullu, líkt og gert var hér á landi, verða skuldbindingarnar mun hærri. Málaferli til að skera úr um þetta munu að öllum líkindum leiða til þess eins að ríkinu verður áfram synjað um erlenda aðstoð og að endurreisnin dragist á langinn.

Mikilvægari verkefni blasa við
Alþingi og ríkisstjórn geta ekki snúið sér að því að sinna vanda heimila og fyrirtækja fyrr en þetta mál er frá. Í upprunalega samningnum var kveðið á um að hann skyldi staðfesta fyrir lok sumarþings. Þurfi að taka lögin aftur upp á þingi þýðir það að samningurinn fer í uppnám. Greiðslur erlendra lána halda áfram að frestast og ekki verður hægt að takast á við bráðan vanda. Með því að viðurkenna heimild lánveitenda til að gjaldfella eftirstöðvar samningsins um leið og ríkisábyrgðin rennur út, án þess að ætla að hafna því að greiða eftirstöðvar skuldanna, er hægt að loka málinu. Þá verður hægt að sinna þeim málum sem mestu máli skipta.

skúffufyrirtæki innan EES

Ég sit í nefnd um erlendar fjárfestingar, sem hefur það hlutverk að fylgjast með að ákvæðum 4. gr. laga um erlendar fjárfestingar nr. 34/1991 sé framfylgt. Í 4. gr. laganna er fjallað um takmarkanir á fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hérlendis og í 2. mgr. 4. gr. kemur fram að íslenskir ríkisborgarar og íslenskir aðilar auk lögaðila í öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins megi einir eiga virkjunarréttindi vatnsfalla og jarðhita önnur en til heimilisnota. Sama á við um fyrirtæki sem stunda orkuvinnslu og orkudreifingu og sambærileg ákvæði eiga við um fjárfestingar í sjávarútvegi.

Lögunum er ætlað að takmarka aðkomu erlendra aðila að ákveðnum atvinnugreinum, en vegna aðildar Íslands að samningnum um evrópska efnahagssvæðið njóta aðilar innan þess sömu réttinda og íslenskir lögaðilar og einstaklingar.

Ég og fleiri nefndarmenn höfum fengið spurningar um það hvort Magma Energy Sweden AB, sem virðist uppfylla skilyrði laganna að forminu til, uppfylli efnisleg skilyrði. Er eðlilegt að fyrirtæki í fullri eigu aðila utan EES geti fjárfest í grunnstoðum íslensks samfélags, sem ljóst er af lagastoðum að ætlun ríkisins er að verja erlendum afstkiptum að einhverju leyti?

Það hlýtur að þurfa að skoða aðkomu erlendra aðila að fjárfestingum hérlendis í nýju ljósi vegna þeirra aðstæðna sem nú eru í íslensku samfélagi.

Fjallað var um málið í hádegisfréttum RÚV og væntanlega verður eitthvað um þetta í kvöldfréttum Stöðvar 2.

Egill, Sjálfstæðiskonur og jafnrétti

Fyrsta Silfur Egils í haust fór í loftið áðan. Ég hafði annað augað á þættinum meðan ég kláraði að pakka og missti af endanum þar sem ég þurfti að hlaupa út. Það sem ég sá voru fimm karlar (fyrir utan Egil) og ein kona. Nýja Ísland er greinilega ekki mikið fyrir kynjajafnrétti. Í 3. gr. laga um RÚV er tekið fram að þjónusta RÚV sé í almannaþágu og að dagskrárgerð skuli endurspegla fjölbreytni íslensks þjóðlífs. Sjónarmið kvenna eru greinilega ekki sjónarmið almennings í þessum þætti og lítil þörf á að endurspegla þau í þessum þætti. Enga jafnréttisstefnu RÚV er að finna á vef stofnunarinnar í fljótu bragði, en fundargerð frá 2005 vísar þó til þess að áætlun sé til staðar. RÚV fær skömm í hattinn frá mér.

Landssamband sjálfstæðiskvenna, hins vegar, fær hrós dagsins. Á fundi um helgina var samþykkt ályktun um að Sjálfstæðisflokkurinn setji sér jafnréttisstefnu, og þótt fyrr hefði verið. Flott að sérstaklega sé tiltekið að efstu sæti skuli jafnt skipuð konum og körlum, enda breytast hlutföll kjörinna fulltrúa ekki fyrr en það verður. Þar sem ég var beðin um að vera með erindi á fundinum en komst ekki þykir mér sérstaklega skemmtilegt að sjá ályktun frá fundinum á þessum nótum.

ríkisstjórnarsamstarfið snýst ekki um Icesave

Nú er því slegið upp að ríkisstjórnarsamstarfið sé brostið ef Icesave samningarnir nást ekki í gegnum þingið. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að deilt sé um samninginn, þetta er erfið staða sem íslenska ríkið er í og sá stóri hluti þjóðarinnar sem ekki ber persónulega ábyrgð á þessum skuldum á allan rétt á að vera ósáttur. Komist samkomulagið ekki í gegnum þingið þarf ríkisstjórnin að að finna leið í gegnum það. Þessi stjórn hins vegar var hvorki mynduð í kringum Icesave né Evrópusambandsaðild. Stjórnin er mynduð til þess að varðveita hér velferðarsamfélag á erfiðum tímum, eða eins og segir í samstarfsyfirlýsingu hennar, að "tryggja efnahagslegan og félagslegan stöðugleika og leita þjóðarsamstöðu um leið Íslands til endurreisnar – nýjan stöðugleikasáttmála." Þá vill hún "kappkosta að byggja upp á Íslandi opið og skapandi umhverfi sem stenst samanburð við það sem best gerist í nágrannalöndum okkar í Evrópu, bæði að því er varðar efnahag og lífsgæði. Í þeim efnum horfum við sérstaklega til frændþjóða okkar á Norðurlöndum." Þetta er það sem skiptir máli, ekki hvort Icesave stendur eða fellur. Mér þætti gaman að vita hvaða þingmenn það eru sem vilja rifta ríkisstjórnarsamstarfinu og koma núverandi stjórnarandstöðuflokkum til valda (þótt þjóðstjórn væri sennilega líklegasti arftaki þessarar stjórnar, eins og Gunnar Helgi kollegi minn benti á í fréttum í gær).

Annars ræddi ég um alþjóðlegar afleiðingar þess að hafna samningunum í kvöldfréttum í gær. Það sem kemur ekki skýrt fram í viðtalinu er að ef við ætlumst til að fá Breta og Hollendinga til að semja upp á nýtt, þá þurfum við að sýna fram á að það sé þeim í hag. Hvað þessi ríki varðar er samningaferlinu lokið og það að segja að við höfum skipt um skoðun skiptir engu. Það er svipað og að skrifa undir allt of stórt bílalán, taka lyklana að bílnum, keyra einn hring og ætla síðan að skila. Samningaferli virka bara ekki þannig. Í viðtalinu benti ég á að þessi ríki eru líkleg til að beita sér gegn Íslandi á alþjóðavettvangi, beint og í gegnum alþjóðastofnanir. Ég sé að Mike, kollegi minn við Boston University, hefur tekið undir þau sjónarmið í morgunfréttum. Skaðinn sem það getur valdið íslensku samfélagi er nokkuð sem þarf að meta þegar ákvörðunin er tekin.

ESB og VG - og ESB almennt

Mér hefur verið nokkuð skemmt yfir umræðum (kannski sérstaklega moggabloggum) um hin hræðilegu svik Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs við kjósendur sína eftir að átta þingmenn VG studdu aðildarumsókn Íslands til Evrópusambandsins. Það eru reyndar ekki til tölur um þá sem kusu VG í síðustu kosningum, en í febrúar á þessu ári voru 37,6% þeirra sem sögðust þá ætla að kjósa VG hlynnt aðild, ekki bara aðildarviðræðum (það voru 55,5% þeirra sem ætluðu að kjósa VG). Í bloggheimum mætti þó ætla að enginn hafi kosið VG nema á þeirr forsendu einni að flokkurinn væri andsnúinn Evrópusambandsaðild. Það er vissulega stefna flokksins, að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan sambandsins en innan, en hinn almenni kjósandi flokksins virðist m.v. þessi gögn alls ekki byggja ákvörðun sína á þessari afstöðu. En það heyrist auðvitað ekkert endilega í þeim sem eru tilbúin til að skoða málin heldur mest í þeim sem harðasta hafa afstöðuna.

Hvað ESB aðild varðar, þá er annað sem mér þykir athyglisvert. Samtök iðnaðarins hafa gert kannanir reglulega síðustu árin, t.d. er til á vef þeirra samantekt á þróun afstöðu Íslendinga til aðildarviðræðna og aðildar árin 2000-2008 þar sem sömu aðferðafræði er beitt. Sumir vilja meina að kreppan hafi gert Íslendinga hallari undir aðild, en það vantar einmitt öll gögn þess efnis. Síðasta könnun sem ég fann í fljótu bragði í dag var einmitt könnun SI frá því í febrúar, og þá hafði þeim fjölgað um 6,2 prósentustig sem vildu fara í viðræður,* en fækkað um 9 prósentustig sem voru hlynnt aðild að ESB. Ég hefði haft virkilega gaman af því að sjá könnun um áhuga Íslendinga á aðild í kringum tímann sem umsóknin var samþykkt á þingi.

*Í ljósi umræðna í kringum aðildarumsóknina, þá er best að hafa það á hreinu að í könnuninni er alltaf spurt um aðildarviðræður, ekki könnunarviðræður.

úr hörðustu átt

Kristján Þór Júlíusson, þingmaður og bæjarfulltrúi á Akureyri, gagnrýnir Björn Val Gíslason, þingmann og skipstjóra, fyrir að fara á sjó meðan Icesave málið er óafgreitt. Ég get alveg tekið undir það með Kristjáni Þór að þingmenn ættu aðeins að gegna þingmannsstarfinu meðan þeir sitja á þingi. Mér finnst m.a.s. að þeir ættu ekki að vera ráðherrar um leið. Mér finnst þó ólíku saman að jafna að taka sér ólaunað leyfi frá störfum og kalla til varamann en að sinna tveimur eða fleiri störfum í einu, sérstaklega þegar þau eru jafnbrýn og bæjarfulltrúinn bendir á. Kristján Þór vill kannski segja sínum kjósendum hvernig gekk að vera forseti bæjarstjórnar á Akureyri í tvö ár, meðan hann sat á þingi? Hann lét ekki af því starfi fyrr en 9. júní á þessu ári, eftir að hafa setið á þingi í tvo vetur samhliða því starfi, þótt á vef Alþingis sé einungis greint frá því að hann sé í "bæjarstjórn Akureyrar síðan 1998".

gagnrýni á Seðlabankann

Mér telst til að það sé slétt vika frá því ég vaknaði við fréttir af því að vinstrimenn væru að gagnrýna Seðlabankann fyrir pólitískan málflutning. Þá trompaðist stjórnarandstaðan og hægri pressan með vegna þess að vegið væri að faglegum störfum bankans. Í dag vaknaði ég við fréttir af því að stjórnarandstaðan véfengdi útreikninga Seðlabankans varðandi Icesave og nú bíð ég spennt eftir viðbrögðum stjórnarliða. Ég held það sé ágætis þumalputtaregla í lífinu, að ef það eru allir fúlir út í þig, þá ertu ekki að taka afstöðu með neinum heldur bara vinna vinnuna þína. Ég hinsvegar stend sjálfa mig að því að vera sammála öllum gagnrýnendum í þessu tilviki, bæði í síðustu viku og þessari, svo lítið traust stóð eftir á það sem ætti að vera ein grundvallarstofnun samfélagsins.

konur í bakgrunni

Ég pirraði mig eitthvað á því hér á mánudagskvöld að lítið hefði sést til kvenna í umræðuþáttum um ESB og Icesave. Nú fara fram lokaræður á þingi um aðildarumsókn að ESB. Hver þingflokkur setur einn fulltrúa upp í pontu. Kemur einhverjum á óvart að þetta séu bara karlar? Ef ekki væri fyrir að konur einar eru í forsætisnefnd þingsins, þá myndi hvorki heyrast né sjást til kvenna í þessari umræðu. Hér situr a.m.k. kona á bakvið karlana í mynd. Þær eru bakgrunnsefni. Þótt ég sé ekki þeirrar skoðunar að möguleg aðild að ESB myndi gerbreyta Íslandi til frambúðar, þá er þetta stórt pólitískt mál. Og skoðanir kvenna virðast ekki skipta máli.

Þetta kemur svosem ekki á óvart. Ég lærði alþjóðasamskipti í litlum skóla í Bandaríkjunum og í deildinni voru mun fleiri karlar en konur, sérstaklega í hópi kennara. Þegar ég svo fór í framhaldsnám varð munurinn enn meira áberandi; í tímum voru konur aldrei meira en þriðjungur nemenda og aftur voru mun færri konur en karlar í hópi kennara. Það skyldi þó aldrei tengjast því að konur fá ekki fyrirmyndir í umræðu um alþjóðamál? Ég bara velti því fyrir mér.

bein útsending

Fyrir fólk eins og mig, sem er á stundum meira þjakað af athyglisbresti en góðu hófu gegnir, þá er sennilega ekki gott að hafa aðgang að beinni útsendingu frá Alþingi. Sérstaklega ekki þegar hún er í gangi næstum allan sólarhringinn. Í dag var þetta sérstaklega óþægilegt, þingfundi var frestað aftur og aftur og sitjandi með útsendinguna í gangi og bók í hönd velti ég því fyrir mér hvað var í gangi sem myndavélin fangaði ekki. Það voru samt nokkur gullkorn á skjánum sem standa upp úr.

Vigdís Hauksdóttir talar um stjórnarskrárbrot í hverju einasta andsvari. Hún vill bjarga tillögunni með því að veita ríkisstjórninni umboð til að fara í aðildarviðræður, en ekki til að sækja um aðild. Ég skil reyndar ekki hvernig við getum farið í aðildarviðræður án þess að leggja inn umsókn, en það kemur kannski í ljós á morgun. Ég dáist að orkunni í henni og þrjóskunni, að nýta sér allan þann rétt sem hún á til að tjá sig um þetta mál. Sem verkefnisstjóri íslensks hluta rannsóknarverkefnis sem fjármagnað er úr 7. rammáaætlun ESB þótti mér líka áhugavert að heyra Pétur Blöndal lýsa því yfir í miklum hneykslunartón að hér væri fjöldinn allur af fólki á launum "hjá" ESB. Ég sem stóð í þeirri meiningu að það væri gott að flytja inn erlendan gjaldeyri á þessum síðustu og verstu. Þegar ég fékk loforð um styrkinn jafngilti upphæðin um 20 milljónum íslenskra króna en í dag jafngildir hann 35-40 milljónum. Þetta er notað til að skapa atvinnu fyrir íslenska fræðimenn. Ég hélt líka að það væri gott. Við ættum kannski að hætta því bara, ekki viljum við þiggja fjármagn frá þessu nýja Sovéti, eins og Árni Johnsen kallaði ESB. Við erum heldur ekki í vinnu "hjá" ESB, en við erum að nota fjármagn sem kemur þaðan til að ráða fólk í vinnu hjá fjársveltri menntastofnun. Talandi um menntastofnanir, þá er Sigmundur Davíð alltaf að læra á þinginu. Hann benti á nýlega að það hefði komið sér mjög á óvart þegar hann byrjaði á þingi því hversu lítið stjórnmálaskýrendur vissu um hvað væri "í raun og veru" í gangi. Þar sem ég gerði nú grín að annarri fræðigrein hérna nýlega, þá er kannski allt í lagi að gera grín að minni eigin. Auðvitað vitum við ekkert um það sem fólk er að hugsa og auðvitað erum við að túlka. Við getum hins vegar tekið orð stjórnmálamanna og sett þau í samhengi við söguna, kenningar og samfélagsaðstæður. Það er meira að segja oft betra að vita ekki hvað fólk er að hugsa, því það eru verkin sem skipta meira máli. Toppurinn á tilverunni í þingumræðunni virðist síðan hafa átt sér stað í kvöld, þegar Þorgerður Katrín talaði um að tilfinningarök skiptu máli í ESB umræðunni. Varaformaður flokksins sem hæddi tilfinningarök allra þeirra sem tengdust landinu sem nú er undir Hálslóni vill núna að tekið sé tillit til tilfinninga hennar. Ég reyndar vona að það verði gert, það er hundfúlt að láta hunsa tilfinningar sínar.

Ég ætlaði ekki að atast sérstaklega í stjórnarandstöðunni hérna, en þar sem þau eru að berjast gegn tillögunni þá er (kannski eðlilega) meiri hamagangur í þeim. Aðrar ræður voru bara litlausari. Að horfa á beina útsendingu frá Alþingi er sumsé bæði fræðandi og hin besta skemmtan. Ég tók mér samt frí frá þinginu í þrjá klukkutíma í kvöld og fór í bíó. Mæli eindregið með Harry Potter og blendingsprinsinum, nærri þriggja tíma stanslaust stuð og ég er ekki frá því að það sé uppbyggilegra en að horfa á þingið. Í Harry Potter má nefnilega alltaf treysta því að hið góða sigri að lokum.