samningatækni fyrir byrjendur

Í ljósi þess að mikið er rætt um samninga þessa dagana, þá skellti ég inn pistli á Smuguna um samningatækni. Því er gjarnan haldið fram að sumir séu fæddir samningamenn, en í raun geta flestir bætt sig með því að hugsa um nokkur einföld atriði. Í pistlinum er farið yfir hagsmunamat, það að velja að semja, setja sér markmið, að semja, hafna eða samþykkja, og vinna á grundvelli samningsniðurstöðunnar. Pistilinn má lesa hér. Njótið.

Gamli sáttmáli og Icesave

Mér gengur illa að hætta að hugsa um Icesave. Var í gær að ræða við vinkonu mína um samninginn og niðurstöðu hans, og fletti þá upp á Gamla sáttmála, sem ég hef sennilega ekki lesið síðan í sögu í framhaldsskóla. Mér finnst eiginlega svolítið merkilegt að þessum samningi sé haldið á lofti sem mestu mistökum Íslandssögunnar (þ.e. þangað til Icesave kom til), því fullveldi Íslands var varla svo ógnað þar til eftir siðaskipti. Stærstu mistökin, út frá fullveldi landsins, held ég að hljóti að vera Kópavogssamningurinn frá árinu 1662, þegar Ísland samþykkir erfðaeinveldi konungs.

Gamli sáttmáli er algjörlega í takt við samningahegðun Íslendinga í aldanna rás. Þarna hafa Íslendingar gert sér grein fyrir því að þeir ráða ekki við að halda frið í eigin landi. Fá því annan aðila til þess, en krefjast um leið fullra réttinda til að dæma í eigin málum, vilja engar utanstefningar hafa. Lögmenn og sýslumenn eiga að vera af ættum hinna fornu goða. Erfðir skulu upp gefast fyrir íslenskum mönnum í Noregi, ef þeim skyldi detta í hug að láta sjá sig þar. Noregskonungur á að senda sex skip til landsins árlega og tryggja friðinn á Íslandi. Skattheimtan hlýtur að hafa verið allsvakaleg, því annars er illskiljanlegt að konungur hafi gengist inn á þennan samning. Það hlýtur að hafa verið töggur í íslensku samninganefndinni þarna. Verst að þeir sáu ekki fyrir hvernig færi með fullveldið, hafa greinilega ekki verið miklir spámenn.

Í ljósi Gamla sáttmála er kannski ekki skrýtið að í dag vilji margir Íslendingar helst fara dómstólaleiðina - og það hér heima. Það er líka eðlilegt í ljósi þessa samnings að láta íslenska lögmenn sem margir eru tengdir inn í alla spillinguna sem viðgengist hefur hér síðustu árin, halda utan um málaflutning og dómsmeðferð. Ætli við förum ekki líka fram á það að allar eignir dótturfyrirtækja íslenskra fyrirtækja erlendis verði látnar í hendurnar á okkur. Heimtum svo að erlend fyrirtæki komi hingað með fjárfestingar til að koma hagkerfinu aftur á réttan kjöl, sendi sex skip til landsins árlega. Núna ætlum við hins vegar ekki að borga skatta til erlends yfirvalds heldur fá allt fyrir ekkert, eins og okkur einum ber réttur til.

áfram um hegðun Íslands á alþjóðavettvangi

Ég hef fengið ýmis viðbrögð við síðustu færslu, bæði jákvæð og neikvæð. Ætli það sé ekki rétt að taka fram að ég er ekkert hrifin af Icesave samningnum. Þetta er gífurlegur kostnaður og auðvitað getum við ekkert spáð fyrir um það hvort við getum borgað þegar kemur að skuldadögum. En ég er sannfærð um að við verðum að borga.

Það er grundvallarregla í þjóðarétti er að ríki verða að samþykkja að fara fyrir dómstóla. Þetta er nokkuð sem Ísland hefur vanvirt. Árið 1961 var samið um aðgang Breta að fiskimiðum okkar og þá samþykkti íslenska ríkið að fara fyrir Alþjóðadómstólinn ef til frekari ágreinings kæmi. Þessu höfnuðum við áratug seinna, ný ríkisstjórn hafði tekið við og sagði samninginn vera landráðasamning sem ekki væri hægt að standa við. Þetta gleymist ekki og hefur örugglega eitthvað með það að gera að þau ríki sem við deilum við núna hafna dómstólaleiðinni alfarið.

Hér er klausan úr samningnum:

Svo er það annað, með samningana. Í samningatækni eru nokkrar grundvallarreglur. Ein er að samningar geti ekki farið fram nema báðir/allir aðilar vilji það. Að fara í samninga, skrifa undir (þó svo það sé með fyrirvara), hafna samningi og heimta svo að semja upp á nýtt er ekki sérstaklega vænlegt til árangurs. Það væri samt auðvitað í fullu samræmi við fyrri hegðun Íslendinga á alþjóðavettvangi, en hvaða ástæðu ættu hin ríkin að hafa til að víkja frá því samkomulagi sem komið er? Þá er manni kennt að vinna út frá hugtaki sem heitir BATNA (Best Alternative to a Negotiated Agreement). Þetta hefur verið þýtt sem "besti kostur" á íslensku. Ef besti kosturinn utan samninga er betri en sú niðurstaða sem fæst úr samningum, þá á maður ekki að semja. Besti kosturinn er ekkert alltaf góður, svo fjarstæðukennt sem setningin lítur út. Hann þarf bara að vera betri (skárri) en aðrir sem standa til boða.

Getur einhver sýnt fram á betri kost en þann (slæma) sem samningarnir eru? Mikið yrði ég kát ef svo væri.

af seinagangi í póstinum

Fulltrúi í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segist ekkert kannast við að bréf frá íslenska ríkinu til stjórnar sjóðsins hafi verið móttekið. Ég held það viti orðið varla nokkur maður hvað er rétt og hvað ekki í þessu sjóðsmáli öllu saman. Eitt veit ég þó og það er að þessi aðferð er vel þekkt þegar tefja á mál sem henta illa að verði afgreidd.

Í fyrra lífi vann ég rannsóknir á pólitíkinni í kringum aðra meingallaða alþjóðastofnun, Alþjóða hvalveiðiráðið. Þar hefur smölun tíðkast í áratugi og þegar ég mætti á fund árið 2003 var þar að finna alls konar ríki sem höfðu mismikið með hvalveiðar að gera. Eitt ríki, fámennt og áhrifalítið, hafði nýlega gengið í ráðið með því að senda bréf til Bandaríkjastjórnar, en utanríkisráðuneytið þar í landi er svokallað "depository" fyrir samninginn. Fulltrúi ríkisins mætir síðan á fund og ætlar að kjósa - með hvalveiðisinnum en á móti Bandaríkjunum og öðrum ríkjum sem vilja banna hvalveiðar með öllu. Þá bar svo við að Bandaríkin sögðust ekki hafa fengið bréfið og þessi fulltrúi fékk því einungis sæti meðal áheyrenda, með ríkjunum sem ekki höfðu borgað aðildargjöldin sín. Ég fór og talaði við hann í næsta kaffihléi - þetta passaði vel inn í stúdíuna mína - og hann sýndi mér afrit af bréfinu og afrit af hraðsendingarkvittuninni. Ég rölti mér yfir til formanns bandarísku sendinefndarinnar og spurði hann hverju það sætti að pósturinn væri svona seinn í ferðum hjá þeim. Hann spurði mig í þaula um bréfið og kvittunina, baðst síðan afsökunar, hann þyrfti að skjótast frá. Þegar kaffihléinu lauk var búið að koma þessum fulltrúa smáríkisins fyrir á réttum stað í salnum og hann kominn með atkvæðisrétt. Þangað til voru Bandaríkjamenn þess fullvissir í sínu valdi að ekki væri hægt að sanna að bréfið hefði verið sent og stjórn ráðsins gat ekkert gert til að krefja þá um það.

Íslenska ríkisstjórnin þarf að gera hreint fyrir sínum dyrum - gera bréfið opinbert, a.m.k. fyrir fulltrúum stjórnarinnar, og hamra sérstaklega á fulltrúa Norður- og Eystrasaltslandanna í stjórninni að hann láti leita að bréfinu og tryggi að það verði tekið fyrir. Ég bíð annars bara eftir því að bréfið birtist hér, áður en íslensk stjórnvöld segja okkur frá því hvað stendur í því.

ekki bara erfitt að horfa á Palin

Kappræðurnar milli Biden og Palin hefjast eftir tvo tíma. Nóg að hlakka til - Palin hefur gengið illa í viðtölum upp á síðkastið og virðist ekki alltaf vera með flóknari stefnumál á hreinu þó hún sé flink í hugmyndafræði flokksins. Biden hins vegar er með hugmyndirnar á hreinu en ekki alltaf samkvæmur stefnu framboðsins og verður oft fótaskortur á tungunni. Hér eru nokkrar gloríur frá honum til að stytta sér biðina.

*** Uppfært: Ég steingleymdi að setja inn tengilinn á bingóspjald fyrir þessar kappræður!
===

Ég sé að Eyjufrétt gerir mál úr því að Steingrímur J vilji kalla forystufólk saman til fundar og loka dyrunum þar til lausn næst. Þetta er vel þekkt aðferð í samningatækni og var meðal annars notuð í Oslóarsamningunum milli Ísraels og Palestínu, auk þess sem hvíti reykurinn vísar til þess hvernig nýr páfi er valinn - einmitt á lokuðum fundi sem lýkur ekki fyrr en niðurstaða næst. Skuldbindingin, að loka á eftir sér, gefur til að kynna að fólk ætli sér að hlusta á það sem viðsemjendur segja. Óvitlaust að reyna þetta - þó að mínu mati þurfi meira að koma til en þjóðarsátt til að leysa þann vanda sem nú steðjar að.