tær snilld - skýr munur

Ég birti í dag á vefsíðu Europe's World pistil um áhrif Icesave á samskipti Íslands og Bretlands. Skrifaði hann með Marc kollega mínum í Skotlandi, sem fann þennan frábæra titil, "Clear Difference(s)", enda var slagorð Icesave í Bretlandi "Clear Difference". Skelli honum inn hér fyrir þau sem eru farin að sakna umræðu um Icesave.

mál að linni

Eftirfarandi grein eftir mig og Dóru Sif Tynes um Icesave birtist í Fréttablaðinu og Morgunblaðinu í dag.

Icesave - nú er mál að linni

Íslenska ríkið stendur frammi fyrir því að mörg hundruð milljarða skuldbinding falli á tryggingasjóð innistæðueigenda, án þess að innistæða sé fyrir skuldbindingunni. Til þess að sjóðurinn geti staðið undir skuldbindingum sínum þarf ríkið að afla honum fjár með því að ganga til samninga við lánveitendur. Dómstólar hafa ekki skorið úr um skyldur íslenska ríkisins til að ábyrgjast tryggingasjóðinn. Þó verður að líta svo á að skyldur ríkisins samkvæmt EES-rétti til að innleiða með fullnægjandi hætti tilskipun um innstæðutryggingar geri það að verkum að íslenska ríkið verður að standa á bak við tryggingasjóðinn. Ítrekaðar yfirlýsingar íslenskra stjórnvalda á alþjóðavettvangi ýta undir þessa túlkun. Einungis með því að standa við alþjóðlegar skuldbindingar ríkisins og gæta jafnræðis innistæðueigenda, óháð búsetu, má gera sér vonir um að Ísland fái þá aðstoð frá alþjóðastofnunum sem þarf til að fara að vinda ofan af afleiðingum hrunsins.

Takmörkun á greiðslubyrði stendur
Megininntak fyrirvara fyrir veitingu ríkisábyrgðar með lögum nr. 93/2009 er að tryggja að komi til þess að það reyni á ábyrgðina verði greiðslubyrði ríkissjóðs ekki svo þungbær að endurreisn fjármálakerfis og efnahagslífs verði stefnt í voða. Ekki reynir á ríkisábyrgð á láninu ef tryggingasjóður innstæðueigenda stendur í skilum. Ef eignir sjóðsins duga ekki til er það lykilatriði að greiðslubyrði ríkisins verði ekki hærri en sem nemur ákveðnu hlutfalli af vexti vergrar landsframleiðslu. Íslendingar hafa ekki ákvarðað einhliða hversu mikið þeir greiða á ári hverju. Þessi uppstilling gerir það að verkum að það er hagur kröfuhafa að íslenska ríkið nái sér hratt út úr kreppunni, ella verður tæplega um fulla endurgreiðslu á lánunum að ræða á tilskildum tíma.

Skilið milli lána og ábyrgðar
Mikilvægt er að skilja á milli lánasamninganna annars vegar og ríkisábyrgðarinnar hins vegar enda er ríkisábyrgð ekkert annað en trygging fyrir tilteknum skuldbindingum. Það er Breta og Hollendinga að meta hvort ábyrgð skv. lögum nr. 93/2009 veiti fullnægjandi tryggingar fyrir láninu og þá jafnframt hvort unnt sé að líta svo á að á gildistíma laganna sé um fullnægjandi tryggingu að ræða. Verði lánið ekki að fullu greitt 2024 hafa lánveitendur væntanlega heimild til þess að gjaldfella eftirstöðvar enda er þá skilmálum lánasamnings - þ.e. að ríkisábyrgð sé fyrir hendi - ekki fullnægt. Íslenski löggjafinn hefur jafnframt á þessum tíma möguleika á því að lengja gildistíma ábyrgðarinnar ef þörf krefur eða leggja fram aðrar tryggingar sem kröfuhafar geta samþykkt.

Skuldbinding til staðar þótt ábyrgð falli niður
Breskum og hollenskum stjórnvöldum er í lófa lagið að samþykkja þau skilyrði sem Alþingi hefur sett við veitingu ríkisábyrgðar. Skuldbindingin samkvæmt lánasamningunum er til staðar óháð gildistíma ábyrgðarinnar enda miða lánasamningarnir við að skuldin verði að fullu greidd innan þess tíma. Nauðsynlegt er að hafa í huga að sjóðurinn mun hafa tækifæri til að afla sér fjár á gildistíma ábyrgðarinnar. Það er ekki óeðlilegt að bresk og hollensk stjórnvöld séu ekki tilbúin til þess að fallast á það að íslenska ríkið geti einhliða lýst því yfir að eftirstöðvar lánanna, ef einhverjar verða, muni falla niður að 15 árum liðnum. Vandfundinn er væntanlega sá kröfuhafi sem veitir samþykki fyrir slíkri ráðstöfun enda hefur skuldari þá tæplega mikinn hvata til þess að reyna að standa skil á láninu á lánstíma.

Dómstólaleiðin
Svokölluð dómstólaleið er alltaf opin fyrir þá innstæðueigendur sem telja sig vera hlunnfarna. Rétturinn til að fara með mál fyrir dómstóla er grundvallarmannréttindi og m.a. tryggður af ákvæðum Mannréttindasáttmála Evrópu. Hvorki Bretar, Hollendingar né Íslendingar geta takmarkað þann rétt með samningum sín á milli. Réttarstaða flestra innstæðueigenda núna er sú að þeir hafa fengið greitt frá breska eða hollenska tryggingarsjóðnum og þar með framselt kröfur sínar til þeirra sjóða. Með því að ganga til samninga um hvernig endurgreiða eigi bresku og hollensku tryggingasjóðunum er því verið að koma í veg fyrir að afgreiðsla málsins dragist á langinn. Að auki vakna mun áleitnari spurningar með því að skjóta málinu til dómstóla, til dæmis um heimild íslenska ríkisins til að mismuna innstæðueigendum eftir búsetu. Komist dómstólar til að mynda að þeirri niðurstöðu að ríkinu hafi borið að tryggja allar innistæður að fullu, líkt og gert var hér á landi, verða skuldbindingarnar mun hærri. Málaferli til að skera úr um þetta munu að öllum líkindum leiða til þess eins að ríkinu verður áfram synjað um erlenda aðstoð og að endurreisnin dragist á langinn.

Mikilvægari verkefni blasa við
Alþingi og ríkisstjórn geta ekki snúið sér að því að sinna vanda heimila og fyrirtækja fyrr en þetta mál er frá. Í upprunalega samningnum var kveðið á um að hann skyldi staðfesta fyrir lok sumarþings. Þurfi að taka lögin aftur upp á þingi þýðir það að samningurinn fer í uppnám. Greiðslur erlendra lána halda áfram að frestast og ekki verður hægt að takast á við bráðan vanda. Með því að viðurkenna heimild lánveitenda til að gjaldfella eftirstöðvar samningsins um leið og ríkisábyrgðin rennur út, án þess að ætla að hafna því að greiða eftirstöðvar skuldanna, er hægt að loka málinu. Þá verður hægt að sinna þeim málum sem mestu máli skipta.

konur meirihluti seðlabankaráðs

Ingibjörg Ingvadóttir tekur sæti Magnúsar Árna Skúlasonar í bankaráði Seðlabanka Íslands, en hann sagði af sér um helgina. Með því eru konur í meirihluta bankaráðs í fyrsta skipti, fjórar á móti þremur körlum (og innan 40/60 reglunnar sem miðað er við í jafnréttislögum). Þetta held ég að sé í fyrsta skipti sem það gerist og er að sjálfsögðu ánægð með að sjá hana frænku mína þarna inni.

Svo verð ég að deila hérna með ykkur smá 2007 augnabliki. Hafði ekki heyrt þetta lag fyrr en í gær. Spurning hvort þetta sé mikið sungið í dag? Kannski af þeim sem eru að kaupa auðlindir landsins.

skúffufyrirtæki innan EES

Ég sit í nefnd um erlendar fjárfestingar, sem hefur það hlutverk að fylgjast með að ákvæðum 4. gr. laga um erlendar fjárfestingar nr. 34/1991 sé framfylgt. Í 4. gr. laganna er fjallað um takmarkanir á fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hérlendis og í 2. mgr. 4. gr. kemur fram að íslenskir ríkisborgarar og íslenskir aðilar auk lögaðila í öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins megi einir eiga virkjunarréttindi vatnsfalla og jarðhita önnur en til heimilisnota. Sama á við um fyrirtæki sem stunda orkuvinnslu og orkudreifingu og sambærileg ákvæði eiga við um fjárfestingar í sjávarútvegi.

Lögunum er ætlað að takmarka aðkomu erlendra aðila að ákveðnum atvinnugreinum, en vegna aðildar Íslands að samningnum um evrópska efnahagssvæðið njóta aðilar innan þess sömu réttinda og íslenskir lögaðilar og einstaklingar.

Ég og fleiri nefndarmenn höfum fengið spurningar um það hvort Magma Energy Sweden AB, sem virðist uppfylla skilyrði laganna að forminu til, uppfylli efnisleg skilyrði. Er eðlilegt að fyrirtæki í fullri eigu aðila utan EES geti fjárfest í grunnstoðum íslensks samfélags, sem ljóst er af lagastoðum að ætlun ríkisins er að verja erlendum afstkiptum að einhverju leyti?

Það hlýtur að þurfa að skoða aðkomu erlendra aðila að fjárfestingum hérlendis í nýju ljósi vegna þeirra aðstæðna sem nú eru í íslensku samfélagi.

Fjallað var um málið í hádegisfréttum RÚV og væntanlega verður eitthvað um þetta í kvöldfréttum Stöðvar 2.

fegurð og sannleika ruglað saman

Nú fyrst Stiglitz er búinn að koma til landsins og halda fyrirlestur, getum við þá fengið Krugman? Snilldargrein hér, þótt hún sé fulllöng, um ýmsar ástæður þess að hagfræðingar hafi klikkað á kreppunni. Eina segir hann vera þá að þeir töldu sig geta fangað raunveruleikann í fullkomnum reiknilíkönum - enda hafi þau sýnt að við búum í hinum fullkomna heimi, sbr. myndina hér að ofan. Mæli með tímanum sem fer í þetta - og fer fram á að Krugman verði fluttur inn þegar ég verð á landinu!

kreppan og koppaþjálfun

Ég hef óendanlega gaman af öllum þessum "ófyrirséðu afleiðingum kreppunnar" hugmyndum sem poppa upp þessa dagana. Ég rakst á eina slíka í gær, á bloggi á NY Times um barnauppeldi. Þar kemur fram að sala á því sem kaninn kallar "training pants" hafi fallið verulega síðastliðinn vetur. Þarna er um að ræða e.k. bleiubuxur, sem börn nota meðan verið er að þjálfa þau af bleium og á kopp. Þar sem þessar buxur eru helmingi dýrari en bleiurnar þá virðist fólk vera að sleppa þessu millistigi og leggja harðar að börnunum að læra að pissa í kopp. Flestir bandarískir vinir mínir hafa aðhyllst "child-directed" nálgun á þetta, og beðið eftir því að barnið segðist vera tilbúið að sleppa bleiunum. Það hefur þýtt bleiunotkun fram á fjórða aldursár í mörgum tilfellum. Höfundurinn veltir því fyrir sér hvort bleiubörn í dag verði fljótari að læra að nota kopp, af fjárhagslegum ástæðum.

Í athugasemdum við bloggið eru fjölmargar reynslusögur foreldra af koppaþjálfun. Nokkrar lýsa því hvernig börn voru látin vera bleiulaus langa helgi til að læra hversu óþægilegt það væri að pissa á sig og þannig hafi þessi þjálfun tekið örskamman tíma. Allt í einu skaut upp mynd í huga mér af íslenska ríkinu sem bleiubarni sem alþjóðasamfélagið er að þjálfa til að nota koppinn. Það er sannarlega ekki þægileg upplifun.

The Bundadarbanki Islands

Við vinkonurnar sátum á Sushi Train áðan og rifjuðum upp þegar krónan var einhvers virði. Þá ferðuðumst við mikið og skemmtum okkur víða um heim. Fyrir rúmum tíu árum vorum við að leigja bíl á Hawaii til að taka rúnt um helstu ananasræktir heims. Ég vippaði fram kreditkorti til að borga. Maðurinn á bak við borðið tók kortið (og ákvað að láta okkur fá jeppa í staðinn fyrir smábílinn sem við áttum pantaðan), straujaði og leit á kortið. Spurði svo í forundran: "Where exactly are the Bundadarbanki Islands*?". Ætli Ísland sé kallað Kaupthing Islands í dag?

*Það er rétt að halda því til haga að ég hætti viðskiptum við Búnaðarbanka Íslands, rétt eins og Davíð Oddsson, daginn sem Búnaðarbankinn varð að Kaupþingi. Ég get því ekki hætt viðskiptum við bankann í dag.

ríkisvæðing tapsins

Ég var að fá álagningarseðilinn minn (þ.e. á netinu, því ég vildi spara prent- og póstkostnað) frá hinu opinbera. Fátt markvert þar. Ég borga helling í vexti enda með íbúðar- og námslán eins og best gerist. Það sem ég hins vegar velti fyrir mér, er af voru ekki íbúðalán bankanna flutt yfir í Íbúðalánasjóð við hrun? Ég er að fá vaxtabætur frá ríkinu fyrir vexti sem ég greiddi til einkafyrirtækis* allt árið í fyrra. Er þetta framhald af því að gróðinn af einkavæðingu bankanna var einkavæddur, en tapið ríkisvætt?

*Ég hefði aldrei sjálf tekið íbúðalán hjá banka, mér finnst (ólíkt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum) að sú þjónusta eigi heima hjá hinu opinbera. Hins vegar gat ég tekið yfir bankalán þegar ég keypt á 1,5 prósentustigum lægri vöxtum en buðust þegar ég keypti. Það var nógu miklu hagstæðara, svo ég sló til.

bankar með heilahimnubólgu

Það er ekki oft sem ég les blogg Egils Helgasonar og hugsa: "Einmitt það sem ég var að hugsa", en það gerðist í dag. Egill bendir á að Ambrose Evans-Pritchard, sá er heldur því fram að krónan verði íslenska hagkerfinu til bjargar, sé þekktur rugludallur og gefur nokkur dæmi. Ég mundi eftir nafninu í samhengi við bandarísk stjórnmál, en ekki í samhengi við efnahagsmál, svo ég gúglaði hann og fann þessa frétt, þar sem Evans-Pritchard véfengir það að íslenska hagkerfið geti bjargað "bönkum með heilahimnubólgu", ef til þess kæmi. Það reyndist sannarlega rétt þótt ekki hefði ég trúað því fyrir fimmtán mánuðum síðan. Mikið væri ágætt að hann hefði rétt fyrir sér núna líka - þótt ég trúi því varla.

gagnrýni á Seðlabankann

Mér telst til að það sé slétt vika frá því ég vaknaði við fréttir af því að vinstrimenn væru að gagnrýna Seðlabankann fyrir pólitískan málflutning. Þá trompaðist stjórnarandstaðan og hægri pressan með vegna þess að vegið væri að faglegum störfum bankans. Í dag vaknaði ég við fréttir af því að stjórnarandstaðan véfengdi útreikninga Seðlabankans varðandi Icesave og nú bíð ég spennt eftir viðbrögðum stjórnarliða. Ég held það sé ágætis þumalputtaregla í lífinu, að ef það eru allir fúlir út í þig, þá ertu ekki að taka afstöðu með neinum heldur bara vinna vinnuna þína. Ég hinsvegar stend sjálfa mig að því að vera sammála öllum gagnrýnendum í þessu tilviki, bæði í síðustu viku og þessari, svo lítið traust stóð eftir á það sem ætti að vera ein grundvallarstofnun samfélagsins.

innistæðutryggingar og eftirlit

Mikið hefur verið fjallað um viðtal við fyrrum (borgarstjóra, forsætisráðherra og) seðlabankastjóra í Morgunblaðinu í gær. Þar vísar hann í skýrslu OECD, sem gæti svo sem enn fundist, en enginn kannast við. Það sem hann virðist vera að tala um er skýrsla frá franska seðlabankanum um reynslu Frakka af innistæðutryggingum. Í skýrslunni er (bls. 177) talað um að innistæðutryggingakerfi séu mikilvægur þáttur í því að tryggja stöðugleika fjármálakerfa. Seinna (bls. 179-180) er sagt að það sé vitað að innistæðutryggingakerfum sé ekki ætlað, né geti þau, tekist á við kerfishrun. Við kerfishrun færist ábyrgðin á hendur annarra hluta öryggisnetsins, þ.e. eftirlits, seðlabanka eða ríkisstjórna. Ekkert sem kemur á óvart þarna. En við lestur skjalsins er annar frasi sem mér þykir áhugaverður, og það er fyrr á bls. 179, þar sem segir að markvirkni (e. effectiveness) innistæðutryggingakerfa byggi jöfnum höndum á því að hve miklu leyti það henti staðbundnum kerfum, hvort heldur er efnahagur, löggjöf, bókhald eða annað.

Því er gjarnan haldið fram að bresk og hollensk yfirvöld hafi átt að fylgjast með og þau beri ábyrgð á því hví fór sem fór. Þó held ég að hagfræðingarnir Jón Daníelsson og Gylfi Zoega hafi haft rétt fyrir sér í grein sem þeir skrifuðu í vetur, en þar segja þeir (bls. 12): "Íslensk stjórnvöld eru líklega eini eftirlitsaðilinn sem hafði einhverja heildarsýn yfir starfsemi íslensku bankanna. Ef svo er þá brást eini eftirlitsaðilinn sem bjó yfir nægjanlegum upplýsingum." Framar í sömu grein (bls. 7) segja þeir að vegna "þess að Ísland var aðili að Evrópska efnahagssvæðinu og tók upp regluverk Evrópusambandsins um fjármálamarkaði þá er ... fremur um að ræða eftirlitsbrest en reglubrest." Ef Frakkarnir hafa rétt fyrir sér má álykta sem svo að íslenska eftirlits- og tryggingakerfið hafi ekki verið sniðið að starfsemi íslensku bankanna, og þess vegna hafi það brostið. Önnur ríki í EES búa við sama gallaða regluverkið, en hafa ekki lent í sömu aðstæðum þar sem þau hafa stoppað í götin á því.

að meðaltali fínt

Tölfræðibrandarar voru vinsælir þegar ég var í háskóla, þó ég viti ekki alveg af hverju. Einn gekk út á það að tölfræðingar myndu halda því fram að maður sem var með annan fótinn í ísfötu og hinn í sjóðandi vatni hefði það að meðaltali fínt. Þetta datt mér í hug áðan þegar ég sá viðtal við forstjóra (Group Chairman) HSBC bankans. Hann vildi meina að kreppan gæti skánað ef Asíubúar lærðu að eyða meira og spara minna, en Bandaríkjamenn spara meira og eyða minna. Jafnframt taldi hann fráleitt að bankar væru of stórir og enn vitlausara að reyna að setja einhverjar reglur um þá núna þegar allt væri í uppnámi. Ég held að það sé einmitt núna sem það ætti að setja reglur, og vísa aftur í þessa grein frá því í mars, sem leggur áherslu á að einmitt núna eigi að setja reglur, því bankarnar (hagsmunaaðilarnir) geti ekki stjórnað þeim og skapað aftur regluverk sem verður svo veikt að þeir fá að komast upp með hvað sem er.

að vera leiðinleg

Það er vel þekktur frasi í Bandaríkjunum að það sé gömul kínversk bölvun að óska einhverjum þess að hann/hún lifi á áhugaverðum tímum. Reyndar er lítið til sem sýnir fram á að þetta sé kínverskur frasi, en efnislega er samt spurning hvort eitthvað sé til í þessu. Það er ekkert áhugavert að fylgjast með stöðugleika, en krísurnar eru spennandi. Við búum á áhugaverðum tímum, um það held ég að enginn deili í bili. En er það okkur til blessunar, það er önnur spurning. Paul Krugman fjallaði um leiðinlega bankastarfsemi í nýlegum pistli í NY Times. Þar segir hann m.a. að fjármálastarfsemi í Bandaríkjunum fyrir kreppuna 1929 hafi verið mun áhugaverðari (og betur launuð) en hún var eftir að kreppunni lauk. Sama hafi mátt segja eftir 1980, þegar farið var að afnema takmarkanir á fjármálastarfsemi. Inn á milli, hins vegar, batnaði hagur heimilanna umtalsvert. Núna er aftur orðið miklu minna spennandi að vinna í fjármálageiranum. Alls kyns reglusetning er á dagskránni, rétt eins og var eftir kreppuna miklu. Ef þessar reglur verða til þess að almenningur býr við betri kjör, er þá ekki allt í lagi að vinnan verði aðeins minna spennandi hjá fjármálaverkfræðingum? Það er kannski ástæða til að vera svolítið leiðinleg. Ég bara velti því fyrir mér.

bannað að hlæja

Ég man eftir því þegar við fórum fyrst á skíði á föstudaginn langa fjölskyldan - og þegar það var farið að messa í Hlíðarfjalli til að koma með trúna til fólksins - að mamma sagði okkur systkinunum frá því að í hennar æsku hefði ekki einu sinni mátt spila á spil á þessum degi. Helgin er nú að mestu leyti farin, en reyndar er Vantrú að halda bingó í dag sem endranær, sem minnir okkur á það að enn á ýmsu eftir að breyta. Hér í Brussel er heldur ekki að sjá að það sé annað en venjulegur föstudagur. En í ljósi þess að það var einu sinni bannað að skemmta sér á föstudaginn langa og að ég komst aldrei til að skrifa um G20 fundinn eins og ég ætlaði, þá eru hér nokkrar grínmyndir um hann. Líka ágætis tilbreyting frá styrkjaumræðunni.

Fátt breytist nema ímyndin


Næstum sömu hlutföll og hjá þeim sem settu Ísland á hausinn, 10 karlar fyrir hverja konu


Spurning hvað er reiði - mótmæli eða morð?

það viðrar þó betur í Úkraínu

Ég sat á spjalli við vinkonur mínar á ráðstefnunni í gær, þar sem kreppan á heimsvísu var tekin í gegn. Íslendingur, Eistlendingur, Tyrki og Úkraínubúi saman á einu borði. Nokkuð góður þverskurður. Sú eistneska er hæglát, lét ekki mikið yfir kreppunni enda væri ástandið verra í Lettlandi en heima hjá sér. Sú úkraínska lýsti því fjálglega hvernig litaðar sokkabuxur hefðu horfið úr búðum á einni nóttu og kaupmenn hefðu flýtt sér að hækka verð og kennt gengishækkunum um - þó þeir hefðu keypt vörurnar á gömlu gengi. Svo hljóp hún yfir götuna og keypti sér sokkabuxur í sex litum. Sú tyrkneska var hins vegar að hugsa um að fá sér nýjan bíl í kreppunni. Þetta væri nefnilega svo fínt, ríkisstjórnin hefði afnumið innflutningstolla á bílum og þegar það dugði ekki til þá felldi hún niður virðisaukaskattinn á þeim. Hún hefur líka fjárfest í lúxusvörum á einum tíunda af venjulegu verði, því verslanir keppast við að koma varningi út. Húsnæðisverð er líka að hrynja svo allir eru að skoða það að flytja. Atvinnuleysið er nú ekki nema 10%, við erum vön því, sagði hún svo. Greinilega einhver munur, annað hvort á aðstæðum og upplifun - eða viðbrögðum.

ES: Ég ýtti óvart á birtingu þegar leigubíllinn kom í dag og náði ekki að klára. Sú úkraínska sat og saup á prosecco meðan hún ræddi þetta ástand. Komst að þeirri niðurstöðu að tyrkneska leiðin væri skynsamlegri en sú íslenska - sem er sú sama og úkraínsk stjórnvöld aðhyllast, en benti svo að lokum á að veðurfar væri a.m.k. betra í Úkraínu en á Íslandi. Svona ef fólk ætlaði sér að búa við efnahagsástand á við þetta.

ógnvekjandi orð og flýtistjórnmál

Ronald Reagan sagði einhvern tímann að níu ógnvænlegustu orðin í enskri tungu væru: "I'm from the government, and I'm here to help" (ég er frá ríkisstjórninni og ég ætla að hjálpa til). Mér hefur stundum orðið hugsað til þessara orða síðustu mánuðina. Þessi hugsun hefur haft mikil áhrif síðustu áratugina - allt frá því að Reagan tók við völdum í Bandaríkjunum og áhrifa hugmyndafræði hans um afskiptaleysi ríkisins fór að gæta víða um heim. Nú erum við að súpa seyðið af því að hafa aflétt reglum um eftirlit með fjármálastofnunum þó ekki sé því einu um að kenna.

Beggja vegna Atlantsála er nú vöknuð umræða um það að herða þurfi á reglusetningu og eftirliti með fjármálastofnunum. Willem Buiter, eiginmaður Anne Siebert sem á sæti í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands, skrifaði grein á VoxEU á mánudag þar sem hann segir að það verði að setja reglur um eftirlit með fjármálamörkuðum meðan færi gefst. Sú hugmynd að markaðir geti stjórnað eftirliti með sér sjálfir sé hreinlega grunsamleg. Hann bætir við að vissulega væri betra að þurfa ekki að gera þetta í flýti, en nú sé einstakt tækifæri vegna þess að fjármálamarkaðir séu í rúst og geti ekki barist gegn reglusetningu eins og þeir gera almennt.* Því sé betra að setja jafnvel of stífar reglur núna og þurfa að slaka á þeim síðar en að taka áhættuna á því að búa áfram við of veikar reglur. Grundvöllur skilvirks eftirlits er aðgangur að opinberum upplýsingum - og það krefst endurskoðunar á alþjóðareglum, sérstaklega stoð I í Basel II. Buiter bendir á einn tiltekinn galla - sem gerir það sennilega að verkum að aðild að ESB hefði ekki komið í veg fyrir hrunið hér - og það er að þrátt fyrir sameiginlegar reglur og sameiginlegan seðlabanka 16 aðildarríkja evrusvæðisins, þá er allt eftirlit hjá ríkjunum. Þetta hlýtur að þýða að það verður að leggja peninga í eftirlitið - og þá hefði ég haldið að ríkið yrði að skipta sér af. Buiter mælir með því að þverþjóðlegt eftirlitskerfi verði sett á fót.

Önnur grein á svipuðum nótum er í New Republic tímaritinu í Bandaríkjunum. Hún hefst á tilvísun til aðgerða Franklins Roosevelt sem "ráku víxlarana úr musterunum" (rétt eins og Jesús gerði í Biblíunni) og fjallar einkum um það að um leið og dregið var úr reglum í kringum fjármálastarfsemi, þá fann fjármálageirinn alls kyns leiðir til að draga úr gegnsæi. Vogunarsjóðir og aðrir hlutir sem ég kann ekki að nefna féllu utan reglusetningarvalds ríkja og það telur McCraw að hafi leitt til núverandi ástands. Hann telur andstöðuna við reglusetningu verða umtalsverða, því Wall Street sé enn í afneitun varðandi eigin stöðu og hlutverk. Báðir stjórnmálaflokkar í Bandaríkjunum hafa hagsmuna að gæta.

Þessi umræða vakti mig til umhugsunar um núverandi ástand hér heima - sérstaklega þetta með að betra væri að þurfa ekki að taka þessar ákvarðanir í flýti,* en nú sé þó lag sem verði að nýta (þingmenn virðast hættir að tala þegar ég er að skrifa þetta). Ég hefði viljað að þverpólitísk sátt næðist um breytingar á stjórnarskránni - en ég tel þó að henni verði að breyta. Núverandi stjórnarskrá þýðir að það gerist ekki nema rétt fyrir kosningar því næsta þing verður að samþykkja breytingar líka til að þær taki gildi. Breytingar á stjórnarskrá undir þessum kringumstæðum ættu að vera eins takmarkaðar og hægt er - en rétt eins og reynslan af hruninu sýnir að ekki er hægt að treysta fjármálafyrirtækjum til að hafa eftirlit með sjálfum sér, þá hlýtur að þurfa annan aðila til að setja reglur um starfsemi stjórnmálamanna. Og ef stjórnarandstaðan er í raun andsnúin því að hafa stjórnlagaþing, þá ætti hún að keyra sína kosningabaráttu á andstöðu við það og fella þessa breytingu á stjórnarskránni á næsta löggjafarþingi fái hún til þess stuðning kjósenda.

*Um þetta er hægt að skrifa fræðiritgerðir, en ég bendi á Federalist Paper James Madisons númer 63 - sem sterkustu rökin gegn því að vinna svona hratt. Það að samþykkja þarf stjórnarskrárbreytingar á tveimur þingum ætti að vinna gegn þeirri hættu.

af seinagangi í póstinum

Fulltrúi í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segist ekkert kannast við að bréf frá íslenska ríkinu til stjórnar sjóðsins hafi verið móttekið. Ég held það viti orðið varla nokkur maður hvað er rétt og hvað ekki í þessu sjóðsmáli öllu saman. Eitt veit ég þó og það er að þessi aðferð er vel þekkt þegar tefja á mál sem henta illa að verði afgreidd.

Í fyrra lífi vann ég rannsóknir á pólitíkinni í kringum aðra meingallaða alþjóðastofnun, Alþjóða hvalveiðiráðið. Þar hefur smölun tíðkast í áratugi og þegar ég mætti á fund árið 2003 var þar að finna alls konar ríki sem höfðu mismikið með hvalveiðar að gera. Eitt ríki, fámennt og áhrifalítið, hafði nýlega gengið í ráðið með því að senda bréf til Bandaríkjastjórnar, en utanríkisráðuneytið þar í landi er svokallað "depository" fyrir samninginn. Fulltrúi ríkisins mætir síðan á fund og ætlar að kjósa - með hvalveiðisinnum en á móti Bandaríkjunum og öðrum ríkjum sem vilja banna hvalveiðar með öllu. Þá bar svo við að Bandaríkin sögðust ekki hafa fengið bréfið og þessi fulltrúi fékk því einungis sæti meðal áheyrenda, með ríkjunum sem ekki höfðu borgað aðildargjöldin sín. Ég fór og talaði við hann í næsta kaffihléi - þetta passaði vel inn í stúdíuna mína - og hann sýndi mér afrit af bréfinu og afrit af hraðsendingarkvittuninni. Ég rölti mér yfir til formanns bandarísku sendinefndarinnar og spurði hann hverju það sætti að pósturinn væri svona seinn í ferðum hjá þeim. Hann spurði mig í þaula um bréfið og kvittunina, baðst síðan afsökunar, hann þyrfti að skjótast frá. Þegar kaffihléinu lauk var búið að koma þessum fulltrúa smáríkisins fyrir á réttum stað í salnum og hann kominn með atkvæðisrétt. Þangað til voru Bandaríkjamenn þess fullvissir í sínu valdi að ekki væri hægt að sanna að bréfið hefði verið sent og stjórn ráðsins gat ekkert gert til að krefja þá um það.

Íslenska ríkisstjórnin þarf að gera hreint fyrir sínum dyrum - gera bréfið opinbert, a.m.k. fyrir fulltrúum stjórnarinnar, og hamra sérstaklega á fulltrúa Norður- og Eystrasaltslandanna í stjórninni að hann láti leita að bréfinu og tryggi að það verði tekið fyrir. Ég bíð annars bara eftir því að bréfið birtist hér, áður en íslensk stjórnvöld segja okkur frá því hvað stendur í því.

verðbréfadrengurinn

Fékk þessa frá bankastarfsemi í dag. Upptaka frá því í febrúar á þessu ári, söngkonan er Halldóra Ársælsdóttir og er 15 ára.

um gjaldeyri

Ég fann þessa grein á Tímarit.is í fyrra og varð hugsað til hennar núna. Á skemmtilega við þessa dagana þegar við erum farin að skamma Breta í NATO aftur.



Myndin virðist vera eitthvað leiðinleg - hér er tengill á síðuna á Tímarit.is, bls. 3 í Morgunblaðinu 1. september 1973.

bjarta hliðin á kreppunni

Nóg er að hafa af upplýsingum um hörmungar!