annáll

Frumlegheit í gangi hér, en það tíðkast jú um áramót að renna yfir árið og rifja upp það sem stendur upp úr. Ég sleppti þessu reyndar í fyrra, svo ég man ekkert hvað stóð upp úr 2008. En 2009 var þetta helst í mínu lífi:


Ég bjó í fyrsta sinn eftir að ég fékk kosningarétt ekki við stjórn Sjálfstæðisflokksins. Það var hressandi tilbreyting.

Tærnar frusu næstum af mér við Niagara Falls og ég heimsótti Róm í fyrsta, en vonandi ekki síðasta skipti. Ég snerist í hringi á Marriott Marquis hótelinu á Manhattan, borðaði góðan mat í Brussel, lá í leti í Las Vegas, sá og heyrði Placido Domingo syngja og Yo Yo Ma spila í Hollywood Bowl, lagðist í gubbupest í Osló, gekk um slóðir Lisbethar Salander í Stokkhólmi, borgaði nærri 1200 krónur fyrir kaffibolla í Köben, fór á Lúsíuhátíð í Kristinehamn, dottaði í skoðunarferð um Hamborg og lifði á sushi í Berlín. Ég ferðaðist töluvert með lestum og þetta var mjög evrópskt ár, þótt ég hafi farið tvisvar til Bandaríkjanna.

Ég endurnýjaði kynnin við gamla vini og eignaðist nýja. Borðaði góðan mat í góðum félagsskap, hrópaði vanhæf ríkisstjórn (og stundum banani, ísbjörn, ljón) á Austurvelli og hljóp þaðan í bandaríska sendiráðið að horfa á Obama sverja embættiseið. Labbaði inn á Austurvöll þegar táragasi var beitt þar. Fagnaði fyrstu íslensku ríkisstjórninni með jafn marga karla og konur innanborðs á eftirminnilegan hátt. Kvartaði til Jafnréttisstofu um kynjaskekkju í Seðlabankaráði. Grét á árshátíð yfir klámi. Byrjaði að læra kínversku. Missti nokkrum sinnum stjórn á skapi mínu. Reyndi að bæta fyrir það. Hélt vel heppnaða ráðstefnu og fjölmarga fyrirlestra á ráðstefnum og fundum. Saumaði út og lærði að hekla en er enn ekki farin að prjóna þrátt fyrir verulegan jafningjaþrýsting. Kenndi og skrifaði. Fékk bókarkafla í hendurnar sem ég kláraði mánuði fyrir hrun og hló upphátt þegar ég las hann. Hugsaði um Icesave. Talaði um Icesave. Skrifaði um Icesave. Hlakka mikið til að hugsa minna um þetta mál í framtíðinni en grunar að það eigi eftir að dúkka upp ansi oft í rannsóknarverkefnum framtíðarinnar. Svekkti mig á Obama og áframhaldandi stríði og misrétti. Var í franska Marie Claire, ekki alveg tímaritið sem ég hefði búist við að lenda í. Lagði drög að fjölmörgum verkefnum fyrir næsta ár. Velti fyrir mér hversu mikið heimurinn minnkaði við hrunið og vona að það breytist. Hló mig máttlausa í hádegismat oft í viku, enda í besta selskap sem um getur þar.

Máltíð ársins: átta rétta sjávarréttamáltíð í Róm, sem ég, Olga og Riina stungum af frá fyrir eftirrétt. Eða kannski gay pride hábíturinn.
Bækur ársins: Millennium sería Stiegs Larssons (soldið seint).
Mynd ársins: Harry Potter (soldil klisja).
Lína ársins: Ég heiti Ísbjörg og ég er tjón.

Á næsta ári ætla ég að gera mikið til það sama. Stefnan er reyndar að heimsækja fleiri lönd utan Evrópu, en ég byrja á Tyrklandi í janúar og vonast til að fara til Mið-Austurlanda í sumarfríinu. Aðrar ferðir á dagskrá eru til Póllands, Úkraínu, Bandaríkjanna, Skotlands, Belgíu og Frakklands. Það er á fyrri hluta ársins, sá síðari er ómótaðri. Svo er ég að hugsa um að reyna að ákveða hvað ég vil verða þegar ég verð stór. Er það ekki ágætis áramótaheit?

Ég óska ykkur öllum gleðilegs árs og vona að það færi okkur meira jafnrétti og meiri frið en árið sem er að líða.

forn frægð

Ég missti algjörlega af því að í kvöld var sýnd í sunnudagsbíói á RÚV stórmyndin Börn náttúrunnar. Fékk skemmtilegar ábendingar um það á Facebook, þar sem nokkrir glöggskyggnir vinir þóttust hafa þekkt mig. Og rétt er það, ég átti stórleik í hlutverki bankagjaldkerans, sem tæmir og lokar bankabók gamla fólksins, en innistæðan stendur undir för þeirra norður í land.

Mér finnst óskiljanlegt að Hollywood tilboðin hafi ekki hrúgast inn að þessu loknu. En það er kannski ekki að undra, þar sem leikstjórinn náði ekki nafninu mínu réttu, heldur sendi mér boðsmiða á frumsýninguna undir nafninu "Silja Bára Aðalsteinsdóttir", og hvorki það nafn né mitt eigið birtust í rúllutextanum að myndinni lokinni. En sumsé... þarna hófst minn skammvinni leikferill og lauk um leið.

fangelsi og fyrirgefning

Ég tók mér einn frídag í þessu ferðalagi sem er að ljúka. Notaði hann til að fara loksins í Stasi fangelsið, sem ég hef ætlað að skoða í öll hin skiptin sem ég hef heimsótt Berlín en ekki komið í verk. Þarna er boðið upp á 90 mínútna skoðunarferð með leiðsögn á ensku einu sinni í viku og ég rétt slapp inn. Ekki seinna vænna, en eftir tvo mánuði verða liðin 20 ár frá því múrinn hrundi.

Fangelsið er reyndar með þeim skárri sem ég hef séð í Austur-Evrópu. Ekki nándar nærri því eins svakalegir pyntingaklefar eins og t.d. í Vilníus, þar sem mér hreinlega varð óglatt undir lokin, þegar ég leit niður og sá að ég stóð á glergólfi og undir því mátti sjá ummerki morðs.

Í Hohenschönhausen* var mönnum haldið í gæsluvarðhaldi meðan rannsókn á "glæpum" þeirra fór fram. Leiðsögumaðurinn gerði létt grín að gamla kerfinu, benti á að austur-þýskum stjórnvöldum hefði verið mikið í mun að skapa sér trúverðugleika erlendis og þau hefðu því viljað sýna fram á að borgararnir byggju við réttarríki. Það að fangar fengju ekki að hitta lögmenn fyrr en eftir að rannsókn mála var lokið var talið smáatriði.

En þetta er ekki ástæða færslunnar, þótt skoðunarferðin hafi verið áhugaverð. Í lokin vakti leiðsögumaðurinn athygli okkar á því að á þessum tímapunkti væru gestir hans oft reiðir. Margir teldu óeðlilegt að þessu væri lýst sem liðinni tíð, því á hverjum degi væri fjöldi fólks í sambærilegum aðstæðum. Þjóðverjar teldu sig hins vegar heppna, að í þeirra tilviki væri þetta liðin tíð.

Fyrir marga væru aðstæðurnar auðvitað óþægilegar. Nokkrir leiðsögumannanna (aðallega þeir sem fara með þýskumælandi hópa í gegnum safnið) eru fyrrverandi fangar. Þeir lenda oft í því í hverfinu að rekast á fyrrverandi verði. Síðasti yfirmaður fangelsisins er t.d. enn íbúi þarna og fastagestur í næstu matvöruverslun. Það kemur víst oft fyrir að fangarnir spyrji Stasi-liðana hvort hinir síðarnefndu telji sig ekki þurfa að biðjast afsökunar. "Á hverju?" spyrja þeir þá gjarnan. "Þú vissir að það var ólöglegt að tala við útlendinga/fara yfir landamærin. Af hverju gerðirðu það? Ég braut ekkert af mér."

Þetta fannst mér athyglisvert. Nær ekkert sem Stasi-liðarnir gerðu var ólöglegt þegar þeir gerðu það. Örfáir hafa verið sakfelldir, og þá er það fyrir morð, enda skutu þeir flestir fólk sem var að reyna að fara yfir múrinn. Er þetta það sem er að gerast heima á Íslandi? Almenningur er reiður, vill afsökunarbeiðni fremur en flest annað en þeir sem leiddu þjóðina í þessar aðstæður horfa eingöngu á það að þeir hafi ekki brotið lög. Þetta lögformlega atriði er eflaust "öruggur staður að vera á", en ef ekki verður gert almennilega upp þá eigum við mörg eftir að spyrja hina svokölluðu útrásarvíkinga þessarar sömu spurningar langt fram eftir aldri. Það held ég að eigi ekki eftir að vera þjóðarsálinni hollt.

Að þessu loknu fór ég í gömlu höfuðstöðvar Stasi, þar sem Mielke réði ríkjum þar til múrinn féll. Það er svolítið eins og að fara inn í Bond-mynd frá áttunda áratugnum að koma þarna inn, myndavélar í vökvunarkönnum og hnöppum eru mest áberandi framan af. En ein lítil setning um fall múrsins og Stasi vakti athygli mína.

Þegar almenningur réðst inn í höfuðstöðvar Stasi og ætlaði sér að fletta hulunni ofan af þeim illvirkjum sem höfðu verið unnin þar. Stasi-liðar blönduðu sér í hópinn og voru fjölmennir í hópi þeirra sem leiddu innrásina í höfuðstöðvarnar. Þannig tókst þeim að beina athygli lýðræðissinna að þeim byggingum þar sem ómerkilegri gögn var að finna og tækifæri gafst til að fela/eyðileggja gögn sem voru meira virði.

Erum við í sambærilegri stöðu núna á Íslandi? Erum að bregðast við misvísandi yfirlýsingum og aðgerðum þeirra sem hafa hluti að fela? Það er a.m.k. þess virði að hafa það í huga þegar við erum að reyna að komast að því hvaða ákvarðanir leiddu til núverandi stöðu. Ég fékk í dag endanlega staðfestingu á þeirri tilfinningu minni að bankahrunið er algjörlega sambærilegt við samfélagsleg hrun af völdum styrjalda eða stjórnarfarsbreytinga í öðrum ríkjum. Ég vona að okkur beri gæfa til að læra af reynslu annarra þegar við vinnum úr þessu.

====

*Í myndinni Das Leben der Anderen eru senur sem sagt er að eigi sér stað í þessu fangelsi. Forstöðumaðurinn hafnaði hinsvegar umsókn framleiðenda um að fá að taka upp þar, því í myndinni er sagt frá Stasi-liða sem reyndi að aðstoða fangana. Engar vísbendingar eru um að neinn starfsmaður hafi reynt nokkuð slíkt og því var talið óeðlilegt að stuðla að því að gera söguna trúverðugri en hún er. Þetta þykir mér sýna töluverðan þroska þjóðarinnar (eða a.m.k. þessa einstaklings) og vera alveg laust við þá meðvirkni sem er svo áberandi heima.

kallað á kraftaverk

Ég sat á flugvelli í nótt og heyrði ítrekað kallað á allskyns starfsfólk. Best var þegar nokkrum sinnum heyrðist: "Paging Miracle, paging Miracle. Miracle, please report...". Við hefðum kannski átt að prófa þetta heima á klakanum síðastliðinn vetur, þótt kraftaverkið hafi eitthvað látið á sér standa þarna líka, miðað við hversu oft var kallað.

The Bundadarbanki Islands

Við vinkonurnar sátum á Sushi Train áðan og rifjuðum upp þegar krónan var einhvers virði. Þá ferðuðumst við mikið og skemmtum okkur víða um heim. Fyrir rúmum tíu árum vorum við að leigja bíl á Hawaii til að taka rúnt um helstu ananasræktir heims. Ég vippaði fram kreditkorti til að borga. Maðurinn á bak við borðið tók kortið (og ákvað að láta okkur fá jeppa í staðinn fyrir smábílinn sem við áttum pantaðan), straujaði og leit á kortið. Spurði svo í forundran: "Where exactly are the Bundadarbanki Islands*?". Ætli Ísland sé kallað Kaupthing Islands í dag?

*Það er rétt að halda því til haga að ég hætti viðskiptum við Búnaðarbanka Íslands, rétt eins og Davíð Oddsson, daginn sem Búnaðarbankinn varð að Kaupþingi. Ég get því ekki hætt viðskiptum við bankann í dag.